Bệnh tiểu đường type 2 có chữa được không? Giải đáp chuẩn y khoa

Rất nhiều bệnh nhân thắc mắc tiểu đường type 2 có chữa được không khi vừa cầm trên tay kết quả chẩn đoán rối loạn chuyển hóa. Mặc dù y học hiện đại chưa có phương pháp loại bỏ dứt điểm căn bệnh này, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát tốt đường huyết và chung sống khỏe mạnh lâu dài. Cùng Nguyên Phương đi tìm câu trả lời ngay trong bài viết dưới đây.

Tiểu đường tuýp 2 là gì?

Tiểu đường tuýp 2 là một bệnh lý chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng đường huyết tăng cao do cơ thể giảm khả năng sử dụng insulin hoặc tuyến tụy sản xuất không đủ insulin. Bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm, diễn biến chậm nhưng kéo dài và chỉ được phát hiện khi xuất hiện các biểu hiện lâm sàng như khát nước thường xuyên, đi tiểu nhiều, mệt mỏi kéo dài, giảm thị lực tạm thời hoặc được chẩn đoán tình cờ thông qua xét nghiệm đường huyết định kỳ.

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và hệ thống trong cơ thể, đặc biệt là tim mạch, thận, thần kinh và mắt. Điều này làm gia tăng nguy cơ gặp phải các biến chứng nghiêm trọng như xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, suy thận mạn, bệnh võng mạc và tổn thương thần kinh ngoại biên. Đồng thời, bệnh còn làm suy giảm khả năng vận động, chất lượng cuộc sống cũng như sức khỏe tổng thể của người bệnh.

Nếu không được kiểm soát hiệu quả, tiểu đường tuýp 2 còn có thể dẫn đến các biến chứng cấp tính nguy hiểm như hạ đường huyết nghiêm trọng, nhiễm toan ceton hoặc tăng áp lực thẩm thấu máu cấp tính do đường huyết biến động nhanh. Vì vậy, người bệnh cần theo dõi đường huyết thường xuyên, tuân thủ chế độ dinh dưỡng, duy trì vận động và thực hiện điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ để bảo vệ sức khỏe lâu dài, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra các biến chứng liên quan.

Nguyên nhân và cơ chế hình thành bệnh tiểu đường type 2

Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh

Tiểu đường type 2 chủ yếu hình thành do hai cơ chế chính là kháng insulin và suy giảm khả năng tiết insulin của tuyến tụy. Khi các tế bào ở cơ, gan và mô mỡ không còn đáp ứng hiệu quả với insulin, glucose sẽ khó đi vào tế bào để tạo năng lượng, khiến đường huyết tăng cao kéo dài. Để bù đắp, tuyến tụy phải tăng sản xuất insulin, nhưng theo thời gian chức năng này dần suy giảm, làm lượng insulin không còn đáp ứng được nhu cầu của cơ thể và dẫn đến tăng đường huyết mạn tính.

Bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm và chỉ được phát hiện khi người bệnh xuất hiện các dấu hiệu như khát nước nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, nhìn mờ hoặc tình cờ phát hiện qua các đợt khám sức khỏe định kỳ.

Nếu đường huyết không được kiểm soát hiệu quả trong thời gian dài, hệ mạch máu và nhiều cơ quan quan trọng như tim, thận, mắt và thần kinh sẽ dần bị tổn thương. Đồng thời, người bệnh cũng có nguy cơ gặp các biến chứng cấp tính như hạ đường huyết nghiêm trọng hoặc hội chứng tăng áp lực thẩm thấu do tăng đường huyết. Vì vậy, việc theo dõi đường huyết thường xuyên, tuân thủ điều trị, xây dựng chế độ ăn hợp lý và duy trì vận động là những yếu tố quan trọng giúp kiểm soát bệnh và hạn chế biến chứng.

Các yếu tố nguy cơ phổ biến

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2, trong đó phổ biến nhất là thừa cân, béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều đường, tinh bột tinh chế và chất béo bão hòa. Ngoài ra, tiền sử gia đình có người mắc tiểu đường, tuổi cao, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hội chứng chuyển hóa và tiền tiểu đường cũng là những yếu tố nguy cơ đáng lưu ý.

Những yếu tố này không chỉ làm tăng khả năng khởi phát bệnh mà còn thúc đẩy bệnh tiến triển nhanh hơn, đồng thời gia tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng ở tim mạch, thận, mắt và hệ thần kinh. Việc duy trì cân nặng hợp lý, xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, tập luyện thường xuyên, kiểm soát huyết áp, mỡ máu và theo dõi đường huyết định kỳ sẽ góp phần giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bệnh tiểu đường type 2 có chữa được không?

Tiểu đường type 2 là bệnh mạn tính chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như di truyền, tuổi tác và môi trường sống. Trong đó, các yếu tố liên quan đến lối sống như chế độ ăn uống, mức độ vận động và căng thẳng là những yếu tố có thể thay đổi để hỗ trợ kiểm soát bệnh.

Ở giai đoạn mới được chẩn đoán, khi đường huyết chưa tăng quá cao và chưa xuất hiện biến chứng, nhiều người bệnh có thể kiểm soát tiểu đường type 2 thông qua việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng kết hợp với tập luyện thể dục đều đặn. Tùy theo mức đường huyết và các bệnh lý đi kèm, bác sĩ sẽ cân nhắc có cần sử dụng thuốc hay không, cũng như lựa chọn loại thuốc phù hợp với từng trường hợp.

Mặc dù hiện nay tiểu đường type 2 chưa thể chữa khỏi hoàn toàn, bệnh hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh tuân thủ phác đồ điều trị, duy trì chế độ ăn uống hợp lý và xây dựng lối sống lành mạnh. Việc giữ đường huyết ở mức gần với ngưỡng sinh lý là giải pháp quan trọng giúp phòng ngừa biến chứng mạch máu, giảm nguy cơ tử vong, kéo dài tuổi thọ và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Mục tiêu điều trị bệnh đái tháo đường type 2

Mục tiêu quan trọng trong điều trị đái tháo đường type 2 là kiểm soát đường huyết ở mức phù hợp với từng người bệnh, đồng thời điều trị hiệu quả các bệnh lý đi kèm như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc nhiễm trùng. Duy trì đường huyết trong ngưỡng mục tiêu giúp làm chậm tiến triển của bệnh và giảm nguy cơ biến chứng ở mắt, thận, tim mạch và hệ thần kinh.

Trong số các biến chứng của tiểu đường, bệnh tim mạch là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim và tử vong. Người mắc đái tháo đường type 2 có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao gấp khoảng hai lần so với người không mắc bệnh. Vì vậy, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch là một phần không thể thiếu trong quá trình điều trị.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, người bệnh nên:

• Ngừng hút thuốc lá.

• Kiểm soát huyết áp và cholesterol thông qua chế độ ăn uống hợp lý, tập luyện đều đặn và sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

• Tái khám định kỳ, theo dõi sức khỏe thường xuyên và tuân thủ đúng phác đồ điều trị.

Phác đồ điều trị bệnh tiểu đường type 2

Phác đồ điều trị dưới đây áp dụng cho người mắc tiểu đường type 2 trong giai đoạn ổn định, không kèm các tình trạng cấp tính như nhồi máu cơ tim, nhiễm trùng nặng, phẫu thuật hoặc ung thư. Đồng thời, hướng dẫn này không dành cho người dưới 18 tuổi mắc tiểu đường type 2.

Lựa chọn và phối hợp thuốc điều trị

Việc lựa chọn thuốc điều trị cần dựa trên tình trạng sức khỏe và đặc điểm của từng người bệnh, đồng thời tuân thủ các nguyên tắc điều trị do bác sĩ chỉ định.

Ở giai đoạn đầu, nhiều trường hợp có thể ưu tiên thay đổi chế độ ăn uống và lối sống mà chưa cần dùng thuốc. Nếu mục tiêu kiểm soát đường huyết không đạt được, bác sĩ sẽ cân nhắc sử dụng thuốc điều trị phù hợp.

Theo hướng dẫn mới nhất của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), lựa chọn đầu tay trong điều trị đái tháo đường type 2 nền tảng gồm thay đổi lối sống kết hợp sử dụng Metformin, đồng thời ưu tiên tích hợp sớm thuốc ức chế SGLT2 hoặc chủ vận thụ thể GLP-1 nếu có bệnh lý tim mạch, thận hoặc béo phì đi kèm.

Tuân thủ liệu trình dùng thuốc tiểu đường do bác sĩ chỉ định giúp người bệnh kiểm soát đường huyết hiệu quả.

Nguyên tắc sử dụng insulin

Khi cần phối hợp insulin với thuốc hạ đường huyết đường uống, người bệnh cần được hướng dẫn đầy đủ về cách sử dụng và tự theo dõi trong quá trình điều trị.

Một số nguyên tắc cần lưu ý gồm:

• Giải thích để người bệnh hiểu rõ mục đích điều trị bằng insulin và yên tâm tuân thủ.

• Sử dụng bút tiêm hoặc bơm tiêm phù hợp với loại insulin đang dùng (40 U/mL, 50 U/mL hoặc 100 U/mL).

Khi nào cần chỉ định insulin?

Bác sĩ có thể chỉ định điều trị bằng insulin trong các trường hợp sau:

• HbA1c trên 9% kèm đường huyết lúc đói trên 15 mmol/L.

• Người bệnh mắc kèm các bệnh cấp tính như nhiễm trùng nặng, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

• Có suy thận, tổn thương gan hoặc chống chỉ định sử dụng thuốc hạ đường huyết dạng uống.

• Phụ nữ mang thai mắc tiểu đường hoặc tiểu đường thai kỳ.

• Điều trị bằng thuốc uống không đạt hiệu quả hoặc người bệnh dị ứng với thuốc hạ đường huyết đường uống.

Khởi đầu điều trị insulin

Khi bắt đầu sử dụng insulin, bác sĩ thường áp dụng một số nguyên tắc như:

• Giảm khoảng 50% liều sulfonylurea và chỉ dùng vào buổi sáng.

• Khởi đầu insulin NPH với liều khoảng 0,1 UI/kg, tiêm trước khi đi ngủ; hoặc sử dụng insulin hỗn hợp với hai mũi tiêm mỗi ngày tùy theo mức đường huyết và chỉ số HbA1c.

Điều chỉnh liều insulin

Liều insulin sẽ được điều chỉnh khi:

• Đã tăng sulfonylurea đến liều tối đa hoặc insulin đạt khoảng 0,3 UI/kg nhưng đường huyết vẫn chưa được kiểm soát.

• Việc điều chỉnh liều thường thực hiện sau mỗi 3–4 ngày hoặc khoảng 2 lần mỗi tuần, tùy đáp ứng của người bệnh.

Chế độ dinh dưỡng cho người mắc tiểu đường type 2

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát đường huyết và hỗ trợ điều trị lâu dài. Người bệnh nên lựa chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp để hạn chế tăng đường huyết sau ăn.

Một số nguyên tắc dinh dưỡng gồm:

• Tăng cường rau xanh để bổ sung chất xơ và hỗ trợ ổn định đường huyết.

• Ưu tiên thực phẩm giàu omega-3 như cá hồi, hạt chia và quả óc chó nhằm bảo vệ tim mạch.

• Lựa chọn sữa ít chất béo, chứa đường palatinose và chất xơ hòa tan để hạn chế tăng đường huyết sau ăn.

• Bổ sung carbohydrate phức hợp từ gạo lứt, yến mạch, lúa mì nguyên cám, quinoa, các loại đậu, rau củ và trái cây phù hợp.

Ngược lại, người bệnh nên hạn chế các thực phẩm chứa carbohydrate tinh chế và thực phẩm chế biến sẵn như đường, bánh mì trắng, mì làm từ bột mì tinh chế, bánh ngọt, bánh quy, thịt chế biến, thức ăn nhanh, khoai tây chiên, gà rán và thịt xông khói. Những thực phẩm này thường chứa nhiều đường, muối và chất béo, làm tăng đường huyết sau ăn và ảnh hưởng không tốt đến huyết áp cũng như sức khỏe tim mạch.

Các cách phòng tránh bệnh tiểu đường type 2

Việc xây dựng lối sống khoa học là nền tảng quan trọng giúp phòng ngừa tiểu đường type 2, đặc biệt đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc đang ở giai đoạn tiền tiểu đường.

Tầm soát tiểu đường định kỳ

Việc tầm soát tiểu đường định kỳ vẫn rất cần thiết, đặc biệt với người có yếu tố nguy cơ như thừa cân, ít vận động hoặc có người thân mắc bệnh. Thực hiện các xét nghiệm theo khuyến cáo của bác sĩ sẽ giúp phát hiện sớm rối loạn đường huyết, từ đó có kế hoạch theo dõi, điều chỉnh lối sống hoặc điều trị phù hợp để hạn chế nguy cơ tiến triển thành tiểu đường type 2.

Kiểm soát cân nặng hợp lý

Thừa cân, béo phì là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Theo khuyến nghị của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), người bị tiền tiểu đường nên giảm khoảng 7–10% trọng lượng cơ thể để hạn chế khả năng tiến triển thành bệnh. Bên cạnh đó, duy trì cân nặng khỏe mạnh còn giúp cải thiện khả năng sử dụng insulin và nâng cao sức khỏe tổng thể.

Ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc thực vật

Một chế độ ăn giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất sẽ góp phần ổn định đường huyết và hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Người có nguy cơ mắc bệnh nên bổ sung đa dạng các nhóm thực phẩm như:

• Trái cây tươi giàu vitamin C như cam, quýt, bưởi, dâu.

• Rau xanh và các loại rau củ như cải bó xôi, bông cải xanh, cà chua.

• Các loại đậu như đậu gà, đậu lăng và đậu đỏ.

• Ngũ cốc nguyên hạt gồm yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám hoặc mì làm từ lúa mì nguyên hạt.

Hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường

Để giảm nguy cơ tăng đường huyết, nên cắt giảm các loại thực phẩm có chỉ số đường huyết cao hoặc ít giá trị dinh dưỡng như bánh ngọt, nước ngọt, bánh mì trắng, mì làm từ bột tinh chế, nước ép có thêm đường và thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường.

Bổ sung chất béo có lợi

Thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa có thể giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ kiểm soát chuyển hóa. Một số nguồn chất béo lành mạnh nên ưu tiên gồm:

• Dầu ô liu, dầu hạt cải, dầu hướng dương và các loại dầu thực vật.

• Các loại hạt như hạnh nhân, hạt lanh, hạt bí, đậu phộng.

• Cá giàu omega-3 như cá hồi, cá thu, cá mòi, cá ngừ hoặc cá tuyết.

Duy trì thói quen vận động

Tập luyện thường xuyên giúp tăng độ nhạy insulin, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần hoặc khoảng 30 phút mỗi ngày với các hình thức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc chạy bộ.

Ngoài các bài tập aerobic, nên kết hợp tập sức mạnh từ 2–3 buổi mỗi tuần như tập tạ, yoga hoặc các bài tập tăng sức bền để nâng cao thể lực và cải thiện chức năng cơ xương. Nếu phải ngồi làm việc trong thời gian dài, hãy đứng dậy đi lại hoặc vận động nhẹ sau mỗi khoảng 30 phút nhằm tăng tuần hoàn máu và hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Tiểu đường type 2 có chữa được không là câu hỏi được nhiều người quan tâm khi tìm hiểu về căn bệnh này. Dù hiện nay chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn trong đa số trường hợp, người bệnh vẫn có thể kiểm soát đường huyết hiệu quả và sống khỏe nếu được theo dõi đúng cách. Tại Nguyên Phương, bạn sẽ được bác sĩ thăm khám, đánh giá toàn diện và tư vấn phác đồ quản lý bệnh phù hợp với tình trạng sức khỏe. Đừng chờ đến khi xuất hiện biến chứng, hãy chủ động kiểm tra để bảo vệ sức khỏe của mình ngay từ hôm nay.