Bệnh tiểu đường có nguy hiểm không? Đánh giá rủi ro và cách tầm soát

Rất nhiều người bệnh khi cầm kết quả xét nghiệm sinh hóa máu trên tay đều lo lắng thắc mắc bệnh tiểu đường có nguy hiểm không đối với sức khỏe lâu dài. Thực tế, đây là một hội chứng mạn tính diễn biến âm thầm, có khả năng đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm. Để bảo vệ sức khỏe toàn diện, nên chủ động tìm hiểu kiến thức và thực hiện các bước kiểm tra cận lâm sàng định kỳ. Cùng Nguyên Phương tìm hiểu ngay trong bài viết dưới đây. 

Bệnh tiểu đường có nguy hiểm không?

Bệnh tiểu đường (đái tháo đường) là một bệnh mạn tính liên quan đến rối loạn chuyển hóa và hiện nằm trong nhóm các bệnh lý phổ biến nhất. Khi quá trình chuyển hóa insulin bị rối loạn, đường huyết tăng cao kéo dài, không chỉ ảnh hưởng đến hệ nội tiết mà còn gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ mạch máu cũng như nhiều cơ quan trong cơ thể.

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường tiến triển âm thầm với rất ít dấu hiệu nhận biết. Tuy nhiên, nếu đường huyết duy trì ở mức cao trong thời gian dài mà không được kiểm soát, lớp nội mạc của mạch máu sẽ dần bị tổn thương, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và làm suy giảm lưu lượng máu đến các cơ quan quan trọng. Từ đó, nguy cơ gặp phải các biến chứng tại tim, thận, mắt, hệ thần kinh và bàn chân tăng lên đáng kể. Nhiều trường hợp có thể dẫn đến mù lòa, suy thận mạn, hoại tử chi, đột quỵ hoặc thậm chí tử vong sớm.

Có thể thấy, bệnh tiểu đường là một bệnh lý tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không được kiểm soát hiệu quả. Bất kể là tiểu đường type 1, type 2 hay tiểu đường thai kỳ, việc giữ đường huyết trong ngưỡng an toàn vẫn là yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng, nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.

Chỉ số tiểu đường bao nhiêu được cho là bình thường?

Trước khi tìm hiểu chỉ số đường huyết ở mức nào được xem là nguy hiểm, bạn cần nắm rõ ngưỡng đường huyết bình thường để thuận tiện theo dõi và đánh giá tình trạng sức khỏe. Cụ thể:

• Đường huyết khi đói (nhịn ăn ít nhất 8 tiếng): Dưới 100 mg/dL (< 5,6 mmol/L)

• Đường huyết sau ăn 1 – 2 giờ: Dưới 140 mg/dL (< 7,8 mmol/L).

• Xét nghiệm HbA1c (đường huyết trung bình 3 tháng): Dưới 5,7%

Các biến chứng của bệnh tiểu đường

Biến chứng cấp tính của bệnh tiểu đường

Biến chứng cấp tính của bệnh tiểu đường là những tình trạng rối loạn xuất hiện đột ngột, tiến triển nhanh và có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời. Phần lớn các biến chứng này liên quan đến sự tăng hoặc giảm bất thường của đường huyết.

Tăng đường huyết

Tăng đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong máu vượt quá mức cho phép. Nguyên nhân thường gặp gồm ăn uống không kiểm soát, quên hoặc bỏ thuốc hạ đường huyết, căng thẳng kéo dài hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như tiểu nhiều, khát nước liên tục, mệt mỏi, nhìn mờ và sụt cân không rõ nguyên nhân. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ tổn thương mạch máu và các cơ quan trong cơ thể sẽ tăng lên đáng kể.

Hạ đường huyết

Hạ đường huyết là biến chứng thường gặp ở người sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết. Tình trạng này có thể xảy ra do bỏ bữa, vận động quá sức, uống rượu hoặc dùng thuốc không đúng liều. Các dấu hiệu điển hình bao gồm vã mồ hôi, run tay chân, chóng mặt, tim đập nhanh, lú lẫn và trong trường hợp nặng có thể dẫn đến co giật hoặc hôn mê nếu không được xử trí kịp thời. Đây được xem là một trong những biến chứng cấp cứu nguy hiểm nhất ở người mắc tiểu đường.

Nhiễm toan ceton

Nhiễm toan ceton thường gặp ở người bệnh tiểu đường type 1 khi cơ thể thiếu insulin nghiêm trọng. Lúc này, cơ thể phải phân hủy mỡ để tạo năng lượng, làm tăng lượng ceton tích tụ trong máu. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như buồn nôn, nôn, đau bụng, hơi thở có mùi trái cây, khát nước dữ dội, tiểu nhiều, lơ mơ hoặc hôn mê. Nếu không được cấp cứu kịp thời, biến chứng này có nguy cơ gây tử vong.

Hội chứng tăng áp lực thẩm thấu do tăng đường huyết

Đây là biến chứng thường gặp ở người mắc tiểu đường type 2, đặc trưng bởi tình trạng đường huyết tăng rất cao, có thể vượt 600 mg/dL, kèm theo mất nước nghiêm trọng nhưng không xuất hiện nhiễm toan ceton. Người bệnh thường có biểu hiện khát nhiều, da khô, tiểu nhiều, lơ mơ, giảm hoặc mất thị lực tạm thời và có nguy cơ rơi vào hôn mê nếu không được điều trị kịp thời.

Biến chứng mạn tính của bệnh tiểu đường

Biến chứng mạn tính của bệnh tiểu đường là hậu quả của tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài trong nhiều năm. Quá trình này diễn ra âm thầm nhưng gây tổn thương nghiêm trọng đến nhiều cơ quan, đồng thời làm suy giảm chất lượng sống và rút ngắn tuổi thọ của người bệnh.

Biến chứng tim mạch

Người mắc tiểu đường có nguy cơ cao gặp các bệnh lý tim mạch như bệnh mạch vành, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Đường huyết tăng kéo dài thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm hẹp lòng mạch và cản trở lưu thông máu, khiến nguy cơ tử vong do các bệnh tim mạch tăng đáng kể.

Bên cạnh đó những người bị tiểu đường cũng dễ dẫn tới đột quỵ. Phần lớn các trường hợp đột quỵ xảy ra khi cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu tại não hoặc vùng cổ. Người mắc tiểu đường có nguy cơ bị đột quỵ cao hơn khoảng 1,5 lần so với người không mắc bệnh.

Biến chứng thần kinh

Đường huyết cao trong thời gian dài có thể làm tổn thương hệ thần kinh ngoại biên và thần kinh tự chủ. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như tê bì, nóng rát hoặc đau ở bàn tay, bàn chân, đồng thời có thể gặp rối loạn tiêu hóa, rối loạn nhịp tim, rối loạn tiểu tiện và suy giảm chức năng sinh lý.

Biến chứng thận

Bệnh thận do tiểu đường hình thành khi cầu thận phải chịu áp lực lọc kéo dài, dẫn đến xơ hóa và suy giảm chức năng thận. Nếu không được kiểm soát, bệnh có thể tiến triển thành suy thận mạn, buộc người bệnh phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì sự sống.

Biến chứng mắt

Tổn thương võng mạc do tiểu đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người trưởng thành. Ngoài ra, người bệnh còn có nguy cơ cao mắc đục thủy tinh thể và tăng nhãn áp, làm suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời.

Biến chứng bàn chân tiểu đường

Sự kết hợp giữa tổn thương thần kinh và giảm lưu thông máu khiến bàn chân dễ xuất hiện các vết loét, nhiễm trùng và hoại tử. Nếu phát hiện muộn hoặc điều trị không đúng cách, người bệnh có thể phải cắt cụt chi để ngăn biến chứng lan rộng.

Biến chứng trên da

Các bất thường trên da thường là những dấu hiệu xuất hiện sớm ở người mắc tiểu đường. Tin tốt là đa số các vấn đề về da đều có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện từ giai đoạn đầu.

Các biến chứng khác

Ngoài những biến chứng kể trên, người bệnh tiểu đường còn có nguy cơ cao gặp các vấn đề về răng miệng, suy giảm thính lực, trầm cảm, bệnh Alzheimer và thậm chí là một số loại ung thư.

Nguyên nhân khiến tiểu đường gây tổn thương khắp cơ thể

Nguyên nhân chính khiến bệnh tiểu đường gây tổn thương trên nhiều cơ quan là tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài. Khi nồng độ glucose trong máu liên tục vượt ngưỡng an toàn, cơ thể sẽ phải đối mặt với nhiều thay đổi bất lợi như:

• Các mạch máu nhỏ bị tổn thương do hiện tượng glycation, tức glucose gắn vào protein và tạo ra các sản phẩm có khả năng gây độc cho tế bào.

• Quá trình viêm mạn tính cùng với stress oxy hóa gia tăng, làm suy giảm chức năng của lớp nội mạc mạch máu.

• Hệ thần kinh không được cung cấp đủ máu nuôi dưỡng, dẫn đến rối loạn dẫn truyền thần kinh và xuất hiện các triệu chứng như tê bì, mất cảm giác hoặc đau rát như kim châm.

Trong thực tế lâm sàng, không ít người bệnh chỉ đến khám khi các biến chứng đã tiến triển nặng, chẳng hạn như một vết loét nhỏ ở bàn chân đã nhiễm trùng sâu hoặc được chẩn đoán suy thận giai đoạn cuối do chủ quan vì không có triệu chứng đau rõ rệt.

Dấu hiệu cho thấy biến chứng tiểu đường có thể đang tiến triển

Nếu gặp một trong những biểu hiện dưới đây, bạn nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra càng sớm càng tốt:

• Cảm giác tê bì, bỏng rát hoặc giảm/mất cảm giác ở các ngón chân và bàn chân có thể là dấu hiệu tổn thương dây thần kinh do tiểu đường.

• Thị lực giảm, nhìn mờ xuất hiện đột ngột hoặc tăng dần theo thời gian, đặc biệt khi đường huyết thay đổi thất thường, có thể liên quan đến biến chứng ở mắt.

• Sưng phù ở mặt hoặc chân, lượng nước tiểu giảm, nước tiểu nổi nhiều bọt là những dấu hiệu cần lưu ý vì có thể cho thấy chức năng thận đang bị ảnh hưởng.

• Các vết thương chậm lành hoặc vùng da ở gáy, nách trở nên sẫm màu bất thường có thể phản ánh tình trạng kháng insulin nghiêm trọng.

• Đau tức ngực, khó thở, nói khó, méo miệng hoặc yếu, liệt một bên cơ thể là những dấu hiệu cảnh báo biến cố tim mạch hoặc đột quỵ, cần được cấp cứu ngay.

Cách phòng ngừa và hạn chế biến chứng tiểu đường

Mặc dù tiểu đường là bệnh mạn tính, người bệnh vẫn có thể giảm thiểu nguy cơ biến chứng nếu kiểm soát bệnh tốt, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ hướng dẫn điều trị. Những biện pháp này không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống.

Kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu

Duy trì theo dõi đường huyết trong ngưỡng mục tiêu là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tổn thương mạch máu và bảo vệ các cơ quan trong cơ thể. Đồng thời, người bệnh cũng cần kiểm soát huyết áp và mỡ máu vì đây là những yếu tố thường đi kèm với tiểu đường, làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng về tim mạch và thận.

Áp dụng chế độ dinh dưỡng hợp lý

Chế độ ăn nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt nhằm hỗ trợ ổn định đường huyết. Bên cạnh đó, cần hạn chế tinh bột tinh chế, thực phẩm chứa nhiều đường, thức ăn nhanh và chất béo bão hòa. Việc chia nhỏ các bữa ăn trong ngày, uống đủ nước và hạn chế đồ uống có cồn cũng góp phần kiểm soát bệnh hiệu quả.

Duy trì hoạt động thể chất

Tập luyện thường xuyên giúp kiểm soát cân nặng, tăng độ nhạy của insulin và hỗ trợ điều hòa đường huyết. Người bệnh nên duy trì ít nhất 150 phút vận động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội. Ngoài ra, tập tăng cường sức mạnh cơ bắp từ 2–3 buổi mỗi tuần cũng giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn.

Kiểm soát cân nặng

Thừa cân, béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2 cũng như các biến chứng liên quan. Việc giảm khoảng 5–7% trọng lượng cơ thể có thể cải thiện độ nhạy insulin, đồng thời giảm áp lực lên tim, thận và hệ xương khớp.

Tầm soát tiểu đường định kỳ

Người bệnh cần sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin đúng liều, đúng thời điểm theo chỉ định của bác sĩ. Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi phác đồ điều trị vì có thể làm tăng nguy cơ xảy ra biến chứng. Bên cạnh đó, tầm soát tiểu đường định kỳ giúp phát hiện sớm các tổn thương ở mắt, thận, tim mạch, thần kinh và bàn chân để có biện pháp can thiệp kịp thời.

Xây dựng lối sống lành mạnh

Duy trì giấc ngủ đầy đủ, quản lý căng thẳng và giữ tinh thần tích cực là những yếu tố hỗ trợ hiệu quả trong việc kiểm soát đường huyết. Đồng thời, người bệnh nên từ bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia để bảo vệ hệ tim mạch và giảm nguy cơ phát sinh các biến chứng do tiểu đường.

Nhiều người băn khoăn bệnh tiểu đường có nguy hiểm không, nhưng trên thực tế, mức độ nguy hiểm phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện sớm và kiểm soát bệnh đúng cách. Thăm khám định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị sẽ giúp hạn chế nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe lâu dài. Nếu bạn cần tư vấn, tầm soát hoặc theo dõi bệnh tiểu đường, Phòng khám Nguyên Phương là địa chỉ đáng tin cậy với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và quy trình thăm khám chuyên nghiệp. Chủ động kiểm tra sức khỏe ngay hôm nay để an tâm hơn về sức khỏe của bản thân và mọi người xung quanh.