Giải đáp: Bệnh viêm gan B có di truyền không?

Nhiều người lo lắng không biết bệnh viêm gan B có di truyền không khi chứng kiến nhiều thành viên trong cùng gia đình đều mắc bệnh. Các chuyên gia y tế khẳng định đây là bệnh lý truyền nhiễm, hoàn toàn không di truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua đường gen. Tại Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương, thông qua các chỉ số xét nghiệm cận lâm sàng, bác sĩ sẽ chẩn đoán chính xác tình trạng nhiễm bệnh. Từ đó, bạn sẽ được tư vấn các biện pháp bảo vệ sức khỏe tối ưu cho bản thân và gia đình.

Sự thật viêm gan B có di truyền không?

Bệnh viêm gan B hoàn toàn không phải là bệnh di truyền. Đây là bệnh lý truyền nhiễm do virus HBV gây ra, lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch tiết của người mang mầm bệnh. Trẻ sinh ra mắc bệnh không liên quan đến cấu trúc gen nhận từ cha mẹ. Tình trạng này thực chất xuất phát từ quá trình lây nhiễm lặp lại trong môi trường sinh hoạt chung hoặc lây truyền dọc khi sinh nở.

Đối với thắc mắc bố bị viêm gan B có lây sang con không, bản thân tinh trùng của người bố không mang mầm bệnh truyền trực tiếp vào phôi thai. Tuy nhiên, người bố mắc bệnh có thể lây nhiễm cho người mẹ qua quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ. Nếu người mẹ bị nhiễm HBV, thai nhi/trẻ sơ sinh có nguy cơ nhiễm virus, đặc biệt trong quá trình sinh. Vì vậy, người bạn đời của người nhiễm HBV nên được xét nghiệm và tiêm vắc xin nếu chưa có miễn dịch.

Bên cạnh đó, việc nhiều thành viên trong gia đình cùng mắc bệnh thường xuất phát từ thói quen dùng chung các vật dụng cá nhân. Dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc kềm cắt móng tay dính máu là những nguồn lây nhiễm chéo phổ biến. Do đó, việc tách riêng đồ dùng có nguy cơ gây trầy xước là yêu cầu bắt buộc để cắt đứt chuỗi lây lan trong gia đình.

Tại sao mẹ truyền viêm gan B sang con?

Mẹ mắc viêm gan B hoàn toàn có thể lây sang con, nhưng quá trình này diễn ra qua đường máu và dịch tiết thay vì bộ gen. Cơ chế lây nhiễm trực tiếp từ cơ thể mẹ sang bé trong thai kỳ hoặc khi sinh nở khiến nhiều gia đình lầm tưởng đây là bệnh di truyền. Thực tế, nếu được can thiệp y khoa (như tiêm vắc xin và huyết thanh) đúng cách ngay sau khi chào đời, trẻ vẫn có cơ hội phát triển khỏe mạnh và không nhiễm virus từ mẹ.

Khái niệm về lây truyền dọc

Trong y khoa, quá trình lây nhiễm virus từ mẹ sang thai nhi hoặc trẻ sơ sinh được gọi là lây truyền dọc. Sự lây truyền này không xảy ra qua quá trình thụ tinh hay sao chép ADN di truyền. 

Lây truyền HBV từ mẹ sang con có thể xảy ra trong thời kỳ mang thai nhưng phần lớn nguy cơ xảy ra quanh thời điểm sinh, khi trẻ tiếp xúc với máu và dịch cơ thể của mẹ. Lây truyền trong tử cung ít gặp hơn, hoặc phổ biến hơn là qua tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch tiết của mẹ trong lúc sinh nở.

Thời điểm dễ lây nhiễm nhất

Lây truyền HBV từ mẹ sang con xảy ra chủ yếu trong quá trình chuyển dạ và sinh nở, khi trẻ có thể tiếp xúc với máu và dịch cơ thể của mẹ. Nguy cơ lây truyền phụ thuộc đáng kể vào tải lượng HBV DNA, tình trạng HBeAg của mẹ và việc trẻ được tiêm vắc xin viêm gan B, HBIG đúng thời điểm sau sinh. Lây truyền trong tử cung ít gặp hơn. 

Các đường lây nhiễm viêm gan B khác

Bên cạnh quá trình lây truyền dọc từ mẹ sang con, virus HBV còn phát tán mạnh mẽ trong cộng đồng thông qua sự tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch tiết cơ thể. Dưới đây là những con đường lây nhiễm chính mà người bệnh cần nắm rõ để chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân cùng những người xung quanh.

Nguy cơ lây nhiễm qua đường máu

• Sử dụng chung các vật dụng cá nhân: Viêm gan B không lây qua các tiếp xúc thông thường như bắt tay, ôm, nói chuyện hoặc ăn uống chung. Tuy nhiên, không nên dùng chung các vật dụng cá nhân có thể dính máu như bàn chải đánh răng, dao cạo râu hoặc dụng cụ cắt móng.

• Dụng cụ y tế và tiêm chích: Sự lây nhiễm qua đường máu diễn ra phổ biến nhất khi người lành dùng chung bơm kim tiêm, kim xỏ khuyên, xăm hình hoặc các thiết bị y khoa không được tiệt trùng đúng quy chuẩn.

• Vật dụng vệ sinh cá nhân: Thói quen dùng chung bàn chải đánh răng, dao cạo râu, kìm bấm móng tay có dính vết máu hoặc huyết thanh của người bệnh cũng tạo điều kiện cho virus xâm nhập qua các vết xước nhỏ trên da.

Lây nhiễm qua đường tình dục

Virus HBV tồn tại với nồng độ cao trong tinh dịch và dịch tiết âm đạo của người mang mầm bệnh. Do đó, vợ chồng khi quan hệ lây qua đường tình dục cho nhau là điều hoàn toàn có thể xảy ra nếu không thực hiện các biện pháp an toàn. Trong thời gian người bạn đời chưa hoàn thành tiêm chủng hoặc chưa xác định được tình trạng miễn dịch, nên sử dụng bao cao su đúng cách mỗi lần quan hệ để giảm nguy cơ lây truyền, nhằm ngăn chặn tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo. Tiêm đủ vắc xin viêm gan B là biện pháp phòng ngừa lâu dài quan trọng nhất cho người chưa có miễn dịch.

Biến chứng nguy hiểm của viêm gan B

Virus HBV hoạt động âm thầm trong cơ thể người bệnh suốt thời gian dài. Đặc điểm này khiến viêm gan B được giới y khoa ví như một sát thủ thầm lặng. Ở giai đoạn đầu, bệnh nhân hiếm khi nhận thấy triệu chứng rõ ràng, dẫn đến tâm lý chủ quan không theo dõi sức khỏe. Cho đến khi các dấu hiệu bộc lộ ra bên ngoài, tế bào gan thường đã chịu những tổn thương nặng nề, khó hồi phục.

Suy giảm nghiêm trọng chức năng gan

HBV nhân lên trong tế bào gan; tổn thương gan chủ yếu phát sinh từ phản ứng miễn dịch của cơ thể với các tế bào gan nhiễm virus. Một số người không tự loại bỏ được virus sẽ tiến triển thành nhiễm HBV mạn tính; nguy cơ này đặc biệt cao ở trẻ nhiễm từ mẹ khi sinh và thấp hơn ở người nhiễm khi trưởng thành. Quá trình viêm kéo dài có thể dẫn đến suy gan, gây rối loạn đông máu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Nguy cơ xơ gan và ung thư gan

Virus HBV gây tổn thương lặp đi lặp lại, kích thích hình thành các mô sẹo thay thế dần tế bào gan lành lặn. Quá trình này dẫn đến xơ gan, khiến gan mất cấu trúc bình thường và trở nên chai cứng. Người nhiễm HBV mạn cần được bác sĩ đánh giá mức độ hoạt động của bệnh, xơ hóa gan và nguy cơ ung thư gan để xây dựng lịch theo dõi, tầm soát phù hợp. Một số nhóm nguy cơ cao, đặc biệt người có xơ gan, cần được giám sát ung thư gan định kỳ theo hướng dẫn chuyên môn.

Cách phòng ngừa viêm gan B hiệu quả

Chủ động bảo vệ cơ thể khỏi sự xâm nhập của virus HBV đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa các biện pháp y tế dự phòng và thói quen sinh hoạt an toàn. Thực hiện đúng những phương pháp này giúp ngăn chặn trực tiếp nguy cơ lây nhiễm chéo trong gia đình cũng như ngoài cộng đồng.

Tiêm vắc xin và huyết thanh

• Lịch tiêm cho trẻ sơ sinh: Trẻ cần được thực hiện mũi tiêm viêm gan B cho trẻ sơ sinh trong 24h đầu ngay sau khi chào đời để cơ thể tạo lập kháng thể bảo vệ sớm nhất.

• Bảo vệ trẻ có mẹ mang bệnh: Ở trẻ sinh từ mẹ có HBsAg dương tính, vắc xin viêm gan B và huyết thanh kháng virus (HBIG) cần được tiêm càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 12 giờ sau sinh và ở hai vị trí tiêm khác nhau.

• Cơ chế hoạt động kép: HBIG cung cấp kháng thể thụ động giúp trung hòa virus, còn vắc xin kích thích hệ miễn dịch chủ động sản sinh kháng thể lâu dài.

Tầm soát bằng xét nghiệm máu

• Kiểm tra sức khỏe thai kỳ: Thai phụ cần thực hiện xét nghiệm viêm gan B khi mang thai để bác sĩ đánh giá chính xác nguy cơ lây truyền dọc sang con và lên kế hoạch dự phòng y tế phù hợp.

• Tầm soát định kỳ cho người trưởng thành: Xét nghiệm HBsAg là chỉ định quan trọng để phát hiện tình trạng nhiễm HBV hiện tại. Khi sàng lọc ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định phối hợp HBsAg, anti-HBs và anti-HBc toàn phần để phân biệt đang nhiễm, đã có miễn dịch, từng nhiễm hay còn nguy cơ nhiễm. Việc xét nghiệm lại phụ thuộc vào nguy cơ phơi nhiễm và tư vấn của bác sĩ.

• Đánh giá chi tiết tình trạng tổn thương gan: Ở người có HBsAg dương tính, bác sĩ thường đánh giá thêm men gan, HBV DNA, các dấu ấn viêm gan B và mức độ xơ hóa. Kỹ thuật Fibroscan có thể được chỉ định để hỗ trợ đánh giá độ cứng gan và nguy cơ xơ hóa, nhưng không thay thế các xét nghiệm đánh giá hoạt động của virus và tổn thương gan.

• Chuẩn bị trước xét nghiệm: Người bệnh không cần nhịn ăn đối với xét nghiệm HBsAg thông thường, nhưng nên uống đủ nước và tránh sử dụng chất kích thích trước khi lấy máu.

Duy trì lối sống và sinh hoạt an toàn

• Không dùng chung vật dụng cá nhân: Tách riêng bàn chải đánh răng, dao cạo râu, kềm cắt móng tay hoặc các dụng cụ có nguy cơ gây trầy xước và dính máu để tránh lây nhiễm chéo trong gia đình.

• Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng bao cao su đúng cách trong thời gian bạn đời chưa hoàn thành tiêm chủng hoặc chưa có kháng thể bảo vệ để giảm thiểu nguy cơ lây truyền virus qua dịch tiết cơ thể.

• An toàn khi thực hiện thủ thuật: Chỉ thực hiện xăm hình, xỏ khuyên, làm móng hoặc các thủ thuật y tế tại cơ sở uy tín sử dụng bơm kim tiêm dùng một lần và dụng cụ được tiệt trùng đúng quy chuẩn.

Đặt lịch dịch vụ lấy mẫu máu xét nghiệm tại nhà của Nguyên Phương để tầm soát nhanh chóng tình trạng nhiễm virus mà không mất thời gian chờ đợi.

Bệnh viêm gan B hoàn toàn không di truyền qua gen mà lây nhiễm trực tiếp qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con. Chủ động thực hiện xét nghiệm máu định kỳ giúp phát hiện sớm virus và đánh giá tình trạng gan. Đặt lịch tầm soát ngay tại Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương để lấy mẫu máu tận nơi nhanh chóng, bảo vệ sức khỏe gan mật cho bản thân và gia đình.

Có thể bạn quan tâm:

• Giải đáp chi tiết: Viêm gan B có chữa được không?

• Giải đáp: Bầu bị viêm gan B có nguy hiểm không?

• Giải đáp: Chích ngừa viêm gan B có cần xét nghiệm không?