Đau sỏi thận: Vị trí đau, triệu chứng và cách phân biệt

Bị đau sỏi thận thường bắt đầu bằng cảm giác ê ẩm ở vùng lưng, sau đó có thể diễn biến thành những cơn quặn thắt dữ dội. Nguyên nhân chính gây ra tình trạng này là do viên sỏi di chuyển làm cản trở dòng chảy của nước tiểu. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp sỏi thận đều gây đau; nhiều viên sỏi nhỏ hoặc nằm yên trong đài bể thận có thể ít triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ.

Cơn đau do sỏi thận là gì?

Cơn đau do sỏi thận (thường biểu hiện dưới dạng cơn đau quặn thận) xuất hiện khi các tinh thể khoáng chất tích tụ thành sỏi và di chuyển trong đường tiết niệu. Khi sỏi rơi từ đài bể thận xuống niệu quản – ống dẫn hẹp nối giữa thận và bàng quang, sỏi có thể gây cọ xát niêm mạc hoặc làm tắc nghẽn một phần hay toàn bộ dòng chảy của nước tiểu.

Tình trạng bít tắc khiến nước tiểu bị ứ đọng ngược dòng, làm tăng áp lực nội tại ở bể thận và kéo căng bao thận. Đồng thời, các lớp cơ trơn niệu quản co thắt liên tục nhằm tống dị vật ra ngoài, kích thích trực tiếp các thụ thể thần kinh cảm giác và tạo nên cảm giác đau đớn dữ dội ở vùng mạn sườn, thắt lưng. Cường độ đau không phụ thuộc hoàn toàn vào kích thước viên sỏi mà phụ thuộc chủ yếu vào mức độ gây tắc nghẽn hệ dẫn niệu.

Người bị bệnh sỏi thận đau ở đâu?

Vị trí đau do sỏi thận không cố định mà thay đổi theo vị trí và quá trình viên sỏi di chuyển trong hệ tiết niệu. Khi sỏi rời khỏi thận, trôi xuống niệu quản (ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang) hoặc kẹt lại gần khu vực bàng quang, người bệnh sẽ cảm nhận vùng đau dịch chuyển tương ứng. Sự thay đổi vị trí đau giúp bác sĩ dự đoán đoạn đường sỏi đang đi qua và đánh giá mức độ tắc nghẽn dòng nước tiểu.

Về mặt lâm sàng, mối liên hệ giữa vị trí viên sỏi và vùng đau được thể hiện khá rõ nét. Viên sỏi nằm cố định trong thận hoặc vùng đài bể thận thường phát ra phản xạ đau ở khu vực hông lưng, mạn sườn trên. Ngược lại, khi sỏi bị đẩy xuống các vị trí hẹp của niệu quản, đường đi của cảm giác đau sẽ dịch chuyển dần xuống phía dưới, phóng chiếu đến vùng hố chậu, bẹn, bộ phận sinh dục hoặc lan xuống mặt trong đùi.

Cảm giác đau tại mạn sườn thắt lưng

• Khởi phát tại góc sườn sống: Cơn đau thường bắt đầu từ vùng thắt lưng mạn sườn, nằm ở vị trí ngang hông, ngay dưới mạn sườn giả và sát với cột sống lưng.

• Cảm giác đau âm ỉ, tức nặng: Sỏi nằm trong thận hoặc gây tình trạng thận ứ nước (thận bị tích nước) mức độ nhẹ có thể tạo ra cảm giác nhức mỏi, căng tức ở một hoặc cả hai bên lưng. Mức độ đau không phụ thuộc hoàn toàn vào kích thước sỏi mà liên quan nhiều đến vị trí viên sỏi và mức độ cản trở dòng tiểu.

• Cơn đau quặn thận dữ dội: Khu vực thắt lưng đột ngột xuất hiện cơn đau thắt như vặn xoắn khi sỏi gây tắc nghẽn đột ngột. Cơn đau khiến người bệnh vã mồ hôi, mặt tái nhợt và không thể tìm được tư thế nằm giảm đau.

Cơn đau lan dần xuống vùng hố chậu

• Hướng lan ra phía trước bụng: Khi sỏi di chuyển dọc theo niệu quản (ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang), cơn đau từ mạn sườn phía sau lưng sẽ kéo dài và lan dần ra vùng bụng phía trước.

• Co thắt vùng hố chậu: Viên sỏi tiếp tục rơi xuống đoạn thấp hơn tạo ra cảm giác đau tức, co thắt liên tục ở vùng bụng dưới và hai bên hố chậu.

• Lan xuống bộ phận sinh dục và đùi: Sỏi di chuyển đến đoạn cuối đường tiểu sẽ khiến cơn đau phóng chiếu xuống mặt trong đùi và các cơ quan sinh dục ngoài (bìu, tinh hoàn ở nam giới hoặc môi lớn ở nữ giới). 

Cơn đau sỏi thận kéo dài trong bao lâu?

Thời gian và cường độ của cơn đau hoàn toàn phụ thuộc vào vị trí viên sỏi cũng như mức độ bế tắc đường tiểu. Khi sỏi di chuyển và kẹt lại ở những vị trí hẹp, dòng nước tiểu bị cản trở làm tăng đột ngột áp lực nội thận (áp lực bên trong thận). Sự chèn ép này kích thích hệ thống thần kinh cảm giác, tạo ra các đợt đau quặn thắt kéo dài theo từng đợt, đan xen với những khoảng thời gian nhức mỏi dai dẳng.

Biểu hiện nhận biết cơn đau do sỏi thận

Triệu chứng đau do sỏi biểu hiện qua hai dạng điển hình tùy thuộc vào vị trí, kích thước và mức độ cản trở dòng nước tiểu:

Biểu hiện của cơn đau quặn thận cấp

Cơn đau quặn thận là trạng thái cấp tính xuất hiện đột ngột, mang những dấu hiệu nhận diện đặc trưng sau:

• Thời gian bộc phát: Cơn đau xuất hiện đột ngột, đau thành từng đợt và có thể kéo dài từ vài chục phút đến vài giờ tùy mức độ tắc nghẽn và sự di chuyển của sỏi.

• Mức độ đau đớn: Người bệnh trải qua cảm giác đau quặn dữ dội như dao đâm hay vặn xoắn nội tạng, cường độ đau tăng lên rất nhanh.

• Phản ứng cơ thể: Tình trạng vã mồ hôi lạnh, mặt tái nhợt xuất hiện đi kèm việc liên tục thay đổi tư thế trằn trọc nhưng vẫn không tìm được vị trí giảm đau.

Tình trạng đau âm ỉ vùng đài thận

Giữa các đợt đau cấp tính hoặc khi sỏi chưa gây tắc nghẽn hoàn toàn, cơ thể sẽ đối mặt với cảm giác khó chịu ở mức độ nhẹ hơn:

• Tính chất cơn đau: Sự nhức mỏi, căng tức và đau âm ỉ kéo dài dai dẳng tại khu vực mạn sườn hoặc thắt lưng.

• Cơ chế hình thành: Viên sỏi nằm trong đài bể thận hoặc kẹt một phần ở niệu quản gây cản trở dòng nước tiểu mức độ nhẹ, làm căng giãn hệ tiết niệu. Nếu kèm sốt hoặc nước tiểu đục, bác sĩ sẽ đánh giá thêm nguy cơ nhiễm trùng.

• Yếu tố tác động: Cảm giác căng tức thường trở nên rõ rệt hơn khi người bệnh cúi gập người, đi lại nhiều hoặc thực hiện các hoạt động gắng sức.

Cách phân biệt đau sỏi thận và đau lưng

Tình trạng đau lưng do sỏi thận rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý liên quan đến cơ xương khớp. Tuy nhiên, người bệnh có thể dựa vào vị trí lan tỏa, tính chất cơn đau và mức độ ảnh hưởng của tư thế vận động để nhận diện. Bảng đối chiếu dưới đây sẽ giúp phân biệt rõ hai tình trạng này:

Cơn đau sỏi thận có thể nhầm với bệnh nào?

Bên cạnh bệnh lý cột sống, cơn đau quặn thận do sỏi còn rất dễ bị nhầm lẫn với nhiều tình trạng cấp cứu hoặc bệnh lý viêm nhiễm khác:

• Viêm ruột thừa cấp hoặc cơn đau quặn gan do sỏi mật: Dễ gây nhầm lẫn khi cơn đau quặn bộc phát ở bên phải vùng bụng hoặc mạn sườn.

• Viêm dạ dày - tá tràng hoặc tắc ruột: Có biểu hiện tương tự với các cơn đau quặn vùng bụng trên, mạn sườn kèm cảm giác buồn nôn.

• Viêm thận - bể thận và nhiễm trùng đường tiết niệu: Gây đau tức vùng hông lưng, thường đi kèm các biểu hiện sốt, rét run và rối loạn tiểu tiện.

• Phình hoặc bóc tách động mạch chủ: Cần được lưu ý ở những người có yếu tố nguy cơ tim mạch khi xuất hiện cơn đau dữ dội đột ngột tại vùng bụng hoặc thắt lưng.

• Thai ngoài tử cung: Cần được kiểm tra cẩn thận ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản khi xuất hiện triệu chứng đau bụng cấp kết hợp đau mạn sườn, hông lưng.

• Bệnh lý phụ khoa hoặc đau bụng kinh: Các cơn co thắt phụ khoa có thể gây cảm giác đau tức vùng bụng dưới, tương tự như khi sỏi di chuyển xuống đoạn thấp của niệu quản.

Người bệnh không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào vị trí đau cảm nhận được mà cần chủ động thăm khám cận lâm sàng để tìm đúng nguyên nhân gốc rễ.

Các triệu chứng bất thường đi kèm cơn đau

Viên sỏi di chuyển không chỉ gây đau mà còn kích thích toàn bộ hệ bài tiết và các dây thần kinh lân cận. Buồn nôn và nôn mửa có thể xuất hiện trong cơn đau quặn thận do phản xạ thần kinh tự chủ và cường độ đau mạnh. Nước tiểu thường chuyển sang đục, có váng cặn hoặc mùi hôi nồng nặc khi bắt đầu xuất hiện viêm nhiễm. Nếu vi khuẩn ứ đọng sinh sôi, bệnh nhân sẽ sốt cao kèm theo ớn lạnh, rét run. Viên sỏi nằm sát bàng quang cũng liên tục kích thích niêm mạc, gây ra cảm giác tiểu rắt, tiểu buốt nhiều lần trong ngày nhưng lượng nước rất ít.

Đi tiểu ra máu kèm màu bất thường

• Quá trình di chuyển của sỏi: Viên sỏi thường có cấu trúc cứng, bề mặt xù xì và nhiều góc cạnh sắc nhọn trôi dọc theo ống niệu quản xuống bàng quang.

• Tổn thương niêm mạc: Sự ma sát liên tục làm trầy xước thành ống dẫn, dẫn đến tình trạng tiểu ra máu. Sỏi có thể gây tiểu máu đại thể (nhìn thấy bằng mắt thường) hoặc tiểu máu vi thể (chỉ phát hiện khi xét nghiệm nước tiểu).

• Thay đổi màu sắc nước tiểu: Lượng hồng cầu hòa lẫn vào chất lỏng khiến dòng nước tiểu chuyển sang màu hồng nhạt, đỏ tươi hoặc nâu sẫm như nước trà.

• Mức độ xuất huyết: Mức độ tiểu máu thay đổi tùy vị trí viên sỏi, mức độ cọ xát với niêm mạc đường tiểu và từng thời điểm bệnh diễn tiến, không phụ thuộc hoàn toàn vào kích thước sỏi.

Dấu hiệu bí tiểu cấp tính nguy hiểm

• Tắc nghẽn đường dẫn tiểu: Sỏi có thể gây bí tiểu nếu làm tắc đường tiểu thấp gần bàng quang hoặc niệu đạo. Trong khi đó, tắc nghẽn cả hai bên niệu quản có thể gây thiểu niệu hoặc vô niệu (không có nước tiểu để bài tiết).

• Cảm giác căng tức hạ vị: Người bệnh liên tục mắc tiểu, vùng bụng dưới căng trướng dữ dội nhưng không tiểu được hoặc chỉ rỏ vài giọt.

• Nguy cơ dội ngược áp lực: Nước tiểu không có đường thoát sẽ ứ đọng ngược lên trên đài bể thận, làm gia tăng áp lực nội thận.

• Cấp cứu y khoa khẩn cấp: Tắc nghẽn đường niệu kéo dài có thể gây ứ nước thận, nhiễm trùng nặng hoặc suy giảm chức năng thận cấp, cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp.

Bị đau sỏi thận phải làm sao để giảm đau nhanh?

Khi cơn đau do sỏi thận bộc phát, người bệnh cần giữ bình tĩnh và thực hiện các bước xử trí hỗ trợ ban đầu dưới đây để giảm thiểu sự khó chịu trước khi được thăm khám chuyên khoa:

• Nằm nghỉ ngơi đúng tư thế: Chọn tư thế nằm thả lỏng cơ thể, có thể nằm nghiêng về bên không đau hoặc kê gối mỏng dưới lưng để giảm bớt áp lực chèn ép lên vùng thắt lưng.

• Chườm ấm vùng hông lưng: Sử dụng túi chườm ấm hoặc khăn ấm chườm nhẹ nhàng lên khu vực thắt lưng bị đau trong 15 – 20 phút. Nhiệt độ ấm hỗ trợ thư giãn các cơ niệu quản, giúp xoa dịu cảm giác co thắt.

• Uống nước ấm từ từ: Uống từng ngụm nước ấm nhỏ nếu không có cảm giác buồn nôn. Bệnh nhân không nên cố ép bản thân uống quá nhiều nước cùng lúc khi đang gặp cơn đau quặn dữ dội hoặc nghi ngờ tắc nghẽn hoàn toàn.

• Sử dụng thuốc theo chỉ định y tế: Theo các hướng dẫn lâm sàng quốc tế (như EAU và NICE), việc dùng thuốc cần có sự đánh giá của bác sĩ và thường cân nhắc hai nhóm thuốc chính:

  • Thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs): Nhóm thuốc ưu tiên hàng đầu cho các cơn đau quặn thận cấp tính nếu không có chống chỉ định. NSAIDs hỗ trợ ức chế phản ứng viêm và giảm co thắt cơ trơn niệu quản, giúp giảm đau rõ rệt sau khoảng 30 - 60 phút. Người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng nhóm thuốc này nếu có tiền sử viêm loét dạ dày, suy thận hoặc dị ứng thuốc.

  • Paracetamol: Lựa chọn thay thế phù hợp khi người bệnh có chống chỉ định với nhóm NSAIDs hoặc mức độ giảm đau chưa đạt yêu cầu. Thuốc có thể được dùng qua đường uống hoặc đường truyền tĩnh mạch tùy mức độ đau theo chỉ định chuyên môn. Các thuốc chống co thắt hiện không được khuyến cáo sử dụng thường quy.

• Thăm khám y tế kịp thời: Nếu cơn đau kéo dài không thuyên giảm, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ kiểm tra và đưa ra phương án xử trí phù hợp.

Phương pháp chẩn đoán hình ảnh tìm sỏi thận

Kết quả chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ quan sát trực tiếp hệ tiết niệu, từ đó xác định chính xác vị trí, số lượng và kích thước viên sỏi. Các kỹ thuật cận lâm sàng không xâm lấn thường được áp dụng bao gồm:

• Siêu âm hệ tiết niệu: Phương pháp thăm dò ban đầu an toàn, không xâm lấn, giúp phát hiện sỏi trong thận và đánh giá tình trạng giãn đài bể thận. Tuy nhiên, siêu âm có thể bỏ sót một số viên sỏi nhỏ hoặc sỏi nằm sâu trong niệu quản.

• Chụp X-quang hệ tiết niệu (KUB): Kỹ thuật này giúp phát hiện các loại sỏi canxi cản quang thông qua tia X, hỗ trợ quan sát tổng thể tình trạng đường tiểu nhưng không được chỉ định cho phụ nữ mang thai.

• Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan): Chụp CT không cản quang có độ chính xác cao trong phát hiện sỏi, đặc biệt khi siêu âm hoặc X-quang chưa rõ, đồng thời giúp xác định chính xác vị trí, kích thước và mức độ tắc nghẽn.

• Xét nghiệm máu và nước tiểu: Bác sĩ thường chỉ định thực hiện song song với chẩn đoán hình ảnh nhằm phát hiện hồng cầu trong nước tiểu, đánh giá chức năng thận và rà soát nguy cơ nhiễm trùng. Cần lưu ý rằng việc xét nghiệm không tìm thấy hồng cầu vẫn không thể loại trừ hoàn toàn khả năng có sỏi, bác sĩ vẫn cần kết hợp triệu chứng lâm sàng với các kỹ thuật siêu âm, CT Scan để đưa ra kết luận chính xác.

Khi xuất hiện cơn đau quặn vùng thắt lưng nghi ngờ do sỏi, người bệnh cần thăm khám sớm để tránh biến chứng suy thận cấp. Đặt lịch khám, thực hiện siêu âm và xét nghiệm đánh giá chức năng thận trực tiếp tại Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương (Đồng Nai) để nhận kết quả chẩn đoán khách quan, an toàn. 

Cơn đau sỏi thận diễn biến phức tạp, dễ gây biến chứng ứ nước và nhiễm trùng đường tiết niệu nếu bỏ qua. Người bệnh cần thực hiện khám lâm sàng kết hợp siêu âm hoặc các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh phù hợp để đánh giá chính xác vị trí và kích thước sỏi. Người bệnh tại Đồng Nai chủ động đặt lịch kiểm tra trực tiếp tại Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương để bác sĩ đánh giá tình trạng, từ đó đưa ra hướng hỗ trợ chẩn đoán an toàn, chuẩn xác.

Có thể bạn quan tâm:

• Giải đáp chi tiết: Thận yếu nên làm gì?

• Triệu chứng suy thận giai đoạn 1 và cách phát hiện sớm

• Nhận biết sớm các triệu chứng suy thận nhẹ