Dấu hiệu viêm gan B qua các giai đoạn và biện pháp phòng ngừa

Nắm rõ các dấu hiệu viêm gan B từ sớm giúp bạn kịp thời bảo vệ chức năng gan trước khi tổn thương lan rộng. Tuy nhiên, bệnh thường tiến triển âm thầm và biểu hiện ban đầu rất dễ nhầm lẫn với cơn cảm cúm thông thường. Tại Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương, chúng tôi nhận thấy nhiều khách hàng chỉ vô tình phát hiện bệnh khi thực hiện khám sức khỏe tổng quát. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện chính xác các triệu chứng đặc trưng qua từng giai đoạn phát triển của bệnh.

Bệnh viêm gan B là gì?

Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm do virus viêm gan B (HBV) gây ra, chủ yếu tấn công tế bào gan và có thể dẫn đến viêm gan cấp hoặc mạn tính. Bệnh lý này phổ biến trên toàn cầu và Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ mắc virus HBV ở mức cao.

Dựa vào thời gian tồn tại của virus trong cơ thể, bệnh được phân thành hai giai đoạn:

• Viêm gan B cấp tính: Diễn ra trong vòng 6 tháng đầu từ khi virus xâm nhập. Người bệnh thường không xuất hiện triệu chứng rõ rệt hoặc chỉ có các biểu hiện nhẹ. Theo WHO và Bộ Y tế, khoảng 90–95% người trưởng thành khỏe mạnh nhiễm HBV cấp sẽ tự khỏi và loại bỏ được virus, chỉ khoảng 5–10% tiến triển thành viêm gan B mạn.

• Viêm gan B mạn tính: Tình trạng nhiễm virus kéo dài trên 6 tháng, thường diễn biến âm thầm trong nhiều năm. Nếu không được theo dõi và quản lý đúng cách, viêm gan B mạn tính có thể tiến triển âm thầm và dẫn đến những biến chứng nguy hiểm.

Khi tình trạng viêm nhiễm mạn tính không được kiểm soát tốt, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các biến chứng như:

• Xơ gan: Tình trạng viêm dai dẳng khiến các mô sẹo dần thay thế tế bào gan khỏe mạnh, làm thay đổi cấu trúc và suy giảm hoạt động của gan.

• Ung thư gan: Tế bào gan tổn thương kéo dài có nguy cơ biến đổi bất thường, hình thành khối u ác tính và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

• Bệnh não gan: Chức năng gan suy giảm khiến các chất độc không được đào thải tích tụ trong máu và di chuyển lên não. Tình trạng này gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, suy giảm nhận thức, thậm chí có thể tiến triển thành phù não hay tử vong.

Triệu chứng viêm gan B giai đoạn đầu

Khoảng 1 đến 4 tháng sau khi tiếp xúc với virus HBV, người bệnh sẽ bước vào giai đoạn cấp tính. Phần lớn các trường hợp lúc này chỉ có những biểu hiện lâm sàng rất nhẹ, thoáng qua và dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường.

Cơ thể mệt mỏi và suy nhược kéo dài

Tình trạng mệt mỏi uể oải xuất hiện do chức năng gan bắt đầu suy giảm dưới tác động của virus. Quá trình chuyển hóa năng lượng trong cơ thể diễn ra kém hiệu quả, không đáp ứng đủ nhu cầu hoạt động hàng ngày. Người bệnh thường xuyên cảm thấy suy nhược cơ thể, kiệt sức ngay cả khi không làm việc nặng hay vận động quá sức.

Rối loạn tiêu hóa khi ăn đồ dầu mỡ

Chức năng sản xuất dịch mật của gan bị ảnh hưởng trực tiếp khi virus tấn công, làm giảm khả năng phân giải chất béo. Người bệnh sẽ đối mặt với tình trạng rối loạn tiêu hóa, bộc lộ rõ nhất qua các dấu hiệu:

• Chán ăn, ăn không ngon miệng: Cảm giác nhạt miệng, sợ thức ăn, đặc biệt là các món chiên xào nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm giàu đạm.

• Buồn nôn và nôn mửa: Hệ tiêu hóa phản ứng kích ứng với lượng thức ăn chưa được chuyển hóa tốt, thường xảy ra ngay sau bữa ăn.

• Chướng bụng, đầy hơi: Bụng luôn trong trạng thái ậm ạch, khó tiêu, gây khó chịu âm ỉ suốt cả ngày.

Đau tức vùng bụng tại hạ sườn phải

Cảm giác đau âm ỉ hoặc căng tức vùng bụng trên bên phải bộc lộ rõ khi gan trải qua phản ứng viêm sưng. Vị trí đau nằm ngay tại hạ sườn phải, tương ứng với vị trí giải phẫu của lá gan trong khoang bụng. Tình trạng này xảy ra do kích thước gan phình to, làm căng lớp vỏ bao gan chứa nhiều dây thần kinh cảm giác bên ngoài.

Các dấu hiệu có thể gặp khi mắc viêm gan B

Các biểu hiện lâm sàng ngoài da và hệ bài tiết có thể phản ánh phần nào trạng thái hoạt động bất thường của hệ thống gan mật. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng triệu chứng bên ngoài không dùng để tự xác định tình trạng virus viêm gan B có đang hoạt động hay nhân lên hay không. Trên thực tế, nhiều người mắc viêm gan B thể hoạt động vẫn hoàn toàn không có triệu chứng rõ rệt. Để đánh giá chính xác hoạt động của virus, các bác sĩ cần thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như đo tải lượng HBV DNA, kiểm tra men gan, định lượng HBeAg/anti-HBe và đánh giá mức độ xơ hóa gan.

Da và kết mạc mắt chuyển màu vàng

Hiện tượng vàng da và vàng lòng trắng mắt xảy ra khi gan suy yếu, giảm khả năng chuyển hóa lượng bilirubin dư thừa. Lúc này, sắc tố mật không được đào thải tốt qua đường ruột mà có xu hướng ngấm vào máu cùng các mô dưới da. Dấu hiệu lâm sàng này thường gặp trong các đợt viêm gan cấp tính hoặc tình trạng ứ mật do nhiều nguyên nhân gan - mật khác nhau, giúp cảnh báo cơ thể cần được kiểm tra y tế sớm.

Nước tiểu chuyển sang màu vàng sậm

Người bệnh cần chú ý quan sát khi thấy nước tiểu sẫm màu, chuyển dần sang sắc vàng đậm, nâu đỏ hoặc màu hổ phách liên tục nhiều ngày. Đồng thời, do lượng dịch mật bài tiết vào ruột bị sụt giảm, bệnh nhân có thể đi ngoài ra phân nhạt màu giống như màu xám tro hoặc đất sét. Sự kết hợp của hai hiện tượng này thường phản ánh tình trạng ứ mật hoặc tổn thương gan mật cần được chẩn đoán phân biệt rõ ràng.

Nổi mẩn ngứa trên da không rõ nguyên nhân

Tình trạng nổi mẩn đỏ, phát ban trên cơ thể là một biểu hiện rất không đặc hiệu và có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra. Trong một số trường hợp tổn thương gan gây ra tình trạng ứ mật, cảm giác ngứa da dai dẳng có thể xuất hiện do sự kích thích các đầu mút thần kinh dưới da bởi muối mật và các chất trung gian hóa học khác trong cơ thể. Hiện tượng này thường không thuyên giảm khi chỉ dùng các loại kem bôi da liễu thông thường. Nếu bạn bị ngứa kéo dài kèm theo các dấu hiệu như vàng da, nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu, hãy chủ động liên hệ cơ sở y tế để tầm soát lại chức năng gan nhằm phát hiện kịp thời các bất thường.

Triệu chứng viêm gan B giai đoạn mãn tính

Viêm gan B mạn tính thường được xác định khi kháng nguyên bề mặt HBsAg tồn tại liên tục trong máu ít nhất 6 tháng. Thể bệnh này tiến triển rất âm thầm, kéo dài suốt nhiều năm mà ít bộc lộ triệu chứng rõ rệt. Khi các biểu hiện lâm sàng xuất hiện dồn dập, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo các biến chứng nguy hiểm của bệnh. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý dùng triệu chứng đơn thuần để kết luận mức độ suy giảm chức năng gan, mà cần thông qua các xét nghiệm cận lâm sàng cụ thể.

Bụng phình to bất thường do ứ dịch

Khi cấu trúc gan bị tổn thương nghiêm trọng trên diện rộng, chức năng tổng hợp protein (đặc biệt là albumin) bị suy giảm nặng nề, làm mất khả năng giữ chất lỏng trong lòng mạch máu. Dịch từ từ rò rỉ và tích tụ lượng lớn trong ổ bụng, gây ra tình trạng chướng bụng, phù nề hay còn gọi là cổ trướng. Khối lượng dịch tăng lên không chỉ làm thay đổi kích thước vòng bụng mà còn chèn ép các cơ quan lân cận khiến người bệnh khó thở, mệt mỏi. Đây là một dấu hiệu biến chứng xơ gan mất bù rất nghiêm trọng cần được can thiệp y tế khẩn cấp.

Hiện tượng xuất huyết bất thường dưới da

Chức năng gan suy yếu trực tiếp dẫn đến tình trạng rối loạn đông máu, biểu hiện ra bên ngoài qua các nhóm dấu hiệu bất thường sau:

• Vết bầm tím tự phát: Tình trạng xuất huyết dưới da xuất hiện dưới dạng các mảng bầm tím nhiều kích thước dù cơ thể không hề va chạm hay gặp chấn thương.

• Chảy máu niêm mạc: Người bệnh dễ bị chảy máu chân răng kéo dài khi vệ sinh răng miệng hoặc thường xuyên chảy máu cam không rõ nguyên nhân.

• Đi tiêu phân đen: Phân đen như hắc ín là dấu hiệu cảnh báo tình trạng xuất huyết tiêu hóa trên (do loét dạ dày - tá tràng hoặc biến chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa gây giãn vỡ tĩnh mạch thực quản, dạ dày ở người xơ gan). Đây là tình trạng nguy kịch đòi hỏi người bệnh phải đi cấp cứu ngay lập tức, đặc biệt nếu đi kèm biểu hiện chóng mặt, mệt lả, nôn ra máu hoặc ngất.

Dấu hiệu cảnh báo xơ gan tiến triển

Quá trình viêm nhiễm kéo dài liên tục khiến cơ thể tự phản ứng bằng cách tạo ra các mô sẹo đan xen bên trong gan. Lượng sẹo ngày càng dày đặc sẽ thay thế dần các tế bào gan khỏe mạnh, làm biến dạng cấu trúc gan và dẫn đến xơ gan. Tình trạng xơ hóa này làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển thành ung thư gan (ung thư biểu mô tế bào gan), do đó người bệnh cần được theo dõi định kỳ theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để tầm soát kịp thời. 

Có phải ai bị viêm gan B cũng có biểu hiện ngay lập tức?

Không phải trường hợp nào nhiễm virus HBV cũng xuất hiện triệu chứng ngay lập tức. Sau khi phơi nhiễm, virus HBV thường có thời gian ủ bệnh kéo dài từ 1 đến 4 tháng, một số ít trường hợp có thể bộc lộ dấu hiệu sớm hơn sau khoảng 2 tuần.

Khoảng 50% đến 70% người trưởng thành nhiễm viêm gan B cấp tính không xuất hiện biểu hiện lâm sàng rõ rệt. Đối với trẻ nhỏ dưới 5 tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch, các dấu hiệu lại càng mờ nhạt. Do đó, virus có thể âm thầm tồn tại và tiến triển thành viêm gan B mạn tính mà người bệnh không hề hay biết nếu không thực hiện kiểm tra sức khỏe.

Có cần làm xét nghiệm khi chưa có triệu chứng viêm gan B?

Có. Xét nghiệm viêm gan B ngay cả khi cơ thể không có triệu chứng bất thường là giải pháp giúp tầm soát và bảo vệ sức khỏe gan hiệu quả. Viêm gan B thường tiến triển thầm lặng trong nhiều năm. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bản thân nhiễm virus HBV khi bệnh đã tiến triển sang các biến chứng nghiêm trọng như xơ gan hoặc ung thư gan.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) khuyến cáo người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên nên làm xét nghiệm tầm soát viêm gan B tối thiểu một lần trong đời. Chủ động thực hiện xét nghiệm máu định kỳ hỗ trợ phát hiện sớm mầm bệnh, từ đó giúp bác sĩ chuyên khoa đưa ra hướng theo dõi sức khỏe và kiểm soát tình trạng gan kịp thời.

Xét nghiệm máu hỗ trợ chẩn đoán viêm gan B

Triệu chứng lâm sàng của viêm gan B thường mờ nhạt và dễ nhầm lẫn. Xét nghiệm huyết thanh học là phương pháp chủ yếu giúp bác sĩ xác định chính xác sự hiện diện của virus trong cơ thể. Gói tầm soát cơ bản bắt buộc phải có xét nghiệm máu để đánh giá tình trạng gan trước khi đưa ra hướng xử trí tiếp theo.

Đọc hiểu ý nghĩa chỉ số kháng nguyên HBsAg

Chỉ số đầu tiên bệnh nhân cần quan tâm trên phiếu kết quả là kháng nguyên bề mặt virus viêm gan B (HBsAg). Kết quả dương tính khẳng định cơ thể đang nhiễm virus HBV. Tuy nhiên, chỉ số HBsAg dương tính đơn độc không đủ để đánh giá khả năng lây truyền hay mức độ nhân lên của virus. Để xác định chính xác hoạt động sao chép của mầm bệnh, bác sĩ thường chỉ định phối hợp thêm các xét nghiệm chuyên sâu khác như đo tải lượng HBV DNA, kiểm tra các kháng nguyên - kháng thể hệ thống như HBeAg/anti-HBe cùng các xét nghiệm đánh giá tổn thương gan liên quan.

Đánh giá mức độ tổn thương qua men gan

Nồng độ men gan (AST và ALT) phóng thích vào máu phản ánh tình trạng hủy hoại tế bào gan. Tuy nhiên, chỉ số men gan tăng cao không đặc hiệu hoàn toàn cho viêm gan B và cũng không phản ánh đầy đủ mức độ xơ hóa hay chức năng tổng thể của gan. Trên thực tế, men gan có thể hoàn toàn bình thường hoặc dao động thất thường ngay cả khi người bệnh đang trong giai đoạn tiến triển của xơ gan. Do đó, kết quả AST/ALT cần được bác sĩ chuyên khoa phân tích, diễn giải đồng thời với chỉ số HBV DNA, các dấu ấn huyết thanh học, bilirubin, albumin, chỉ số đông máu (INR) và mức độ xơ hóa gan.

Kiểm tra nồng độ bilirubin trong máu

Màu da và củng mạc mắt chuyển vàng bắt nguồn trực tiếp từ lượng bilirubin (sắc tố mật) tăng cao trong máu khi gan bị suy giảm khả năng lọc và đào thải. Bệnh nhân có thể đăng ký dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm máu tại nhà của Nguyên Phương để theo dõi sát sao các chỉ số này mà không cần tốn thời gian di chuyển.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm viêm gan B

Ngăn chặn sự lây lan của virus HBV ngay từ đầu là giải pháp hiệu quả để bảo vệ sức khỏe gan. Chủ động phòng ngừa giúp cơ thể hình thành rào chắn an toàn trước căn bệnh truyền nhiễm lây lan nhanh chóng này.

Tiêm vaccine để cơ thể tạo kháng thể

• Hiệu quả bảo vệ: Vaccine viêm gan B là phương pháp an toàn, giúp cơ thể chủ động nhận diện và tiêu diệt virus HBV khi có tiếp xúc.

• Lịch tiêm sơ sinh và dự phòng lây truyền: Trẻ nhỏ cần được tiêm mũi vaccine đầu tiên trong vòng 24 giờ đầu sau khi sinh. Đặc biệt, đối với trẻ sinh ra từ người mẹ có HBsAg dương tính, ngoài việc tiêm vaccine ngay sau sinh thì cần được phối hợp tiêm thêm kháng thể kháng virus (globulin miễn dịch viêm gan B - HBIG) càng sớm càng tốt (thường trong vòng 12 giờ đầu sau sinh) để giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm từ mẹ sang con. Sau đó, trẻ cần hoàn thành đầy đủ các mũi tiêm vaccine theo lịch hẹn.

• Kiểm tra miễn dịch: Đa số người có hệ miễn dịch bình thường đã hoàn thành đầy đủ lịch tiêm vaccine không cần thiết phải thực hiện xét nghiệm kháng thể Anti-HBs định kỳ hay tiêm nhắc lại thường quy. Việc xét nghiệm kiểm tra kháng thể hoặc cân nhắc tiêm liều nhắc lại chỉ được khuyến cáo cho một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao (như nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc nguồn lây, người chạy thận nhân tạo, hoặc người bị suy giảm miễn dịch) dưới sự hướng dẫn trực tiếp của bác sĩ.

Khám sức khỏe định kỳ kiểm tra chức năng gan

Để tầm soát hiệu quả mầm bệnh, việc xét nghiệm kháng nguyên HBsAg là chỉ định nền tảng bắt buộc nhằm xác định chính xác cơ thể có đang nhiễm virus hay không. Ngoài ra, tùy theo bối cảnh lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định thêm các dấu ấn huyết thanh học như Anti-HBs, Anti-HBc tổng số để phân biệt rõ trạng thái miễn dịch do vaccine hay do từng nhiễm virus trước đây. Chỉ số men gan lúc này đóng vai trò hỗ trợ đánh giá mức độ tổn thương tế bào gan chứ không dùng để khẳng định hay loại trừ việc nhiễm bệnh.

Người dân tại Đồng Nai có nhu cầu kiểm tra men gan hoặc định lượng kháng thể nên chủ động tầm soát sớm. Bạn có thể đặt lịch dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm máu tại nhà của Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương để theo dõi sức khỏe an toàn, tiết kiệm thời gian.

Theo dõi dấu hiệu viêm gan B qua biểu hiện bên ngoài rất dễ bỏ sót do bệnh thường tiến triển âm thầm. Tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm máu là phương pháp duy nhất giúp phát hiện sớm virus HBV và bảo vệ chức năng gan. Đặt lịch ngay dịch vụ lấy mẫu máu xét nghiệm tại nhà hoặc thăm khám trực tiếp tại Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương để đánh giá tình trạng sức khỏe an toàn, bảo mật.

Có thể bạn quan tâm:

• Triệu chứng men gan cao là gì? Cách nhận biết sớm nhất

• Chỉ số men gan cao bao nhiêu là nguy hiểm?

• Các chỉ số xét nghiệm máu phát hiện ung thư gan chính xác