Các dấu hiệu ung thư trực tràng thường gặp hiện nay

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu ung thư trực tràng là yếu tố mang tính quyết định giúp bảo vệ sức khỏe và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh. Tuy nhiên, ở những giai đoạn đầu, các triệu chứng này thường diễn biến rất âm thầm hoặc dễ gây nhầm lẫn với các bệnh lý rối loạn tiêu hóa thông thường. Trong bài viết này, Nguyên Phương sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức chuẩn xác nhất để nhận biết bất thường của cơ thể, từ đó chủ động tầm soát sức khỏe kịp thời.

Ung thư trực tràng là gì?

Ung thư trực tràng là một trong những bệnh ung thư thường gặp của hệ tiêu hóa. Bệnh xuất hiện khi các tế bào tại lớp niêm mạc trực tràng xảy ra đột biến, tăng sinh bất thường và phát triển mất kiểm soát, từ đó hình thành khối u ác tính. Nguy cơ mắc bệnh có xu hướng tăng theo tuổi, với độ tuổi được chẩn đoán phổ biến khoảng từ 50 tuổi trở lên. Bệnh có thể gặp ở cả nam và nữ, nhưng tỷ lệ mắc ở nam giới thường cao hơn.

Đại tràng (ruột già) là phần cuối của đường tiêu hóa, gồm ba phần chính:

• Manh tràng

• Kết tràng

• Trực tràng

Trong đó, trực tràng là đoạn cuối của ruột già, nằm giữa kết tràng và hậu môn, có chức năng chứa phân trước khi được đào thải ra ngoài cơ thể.

Mặc dù là căn bệnh nguy hiểm, ung thư trực tràng hoàn toàn có thể được tầm soát và phát hiện sớm thông qua các chương trình kiểm tra sức khỏe định kỳ. Bên cạnh đó, việc duy trì lối sống lành mạnh như tập luyện thể dục thường xuyên, tăng cường chất xơ và rau xanh trong khẩu phần ăn, hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn, giảm sử dụng rượu bia, đồng thời ngừng hút thuốc lá cũng góp phần làm giảm nguy cơ mắc bệnh.

Các giai đoạn của ung thư trực tràng

Ung thư trực tràng được phân chia thành nhiều giai đoạn dựa trên mức độ phát triển của khối u, khả năng xâm lấn các mô lân cận, mức độ lan đến hạch bạch huyết và tình trạng di căn đến các cơ quan khác trong cơ thể. Việc xác định chính xác giai đoạn bệnh đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị và đánh giá tiên lượng cho người bệnh.

Ung thư trực tràng giai đoạn 0

Ở giai đoạn sớm nhất này, các tế bào ung thư chỉ xuất hiện trong lớp niêm mạc bên trong trực tràng và chưa xâm lấn sâu hơn. Khối u chưa lan đến hạch bạch huyết hay các cơ quan khác nên còn được gọi là ung thư tại chỗ.

Ung thư trực tràng giai đoạn 1

Khối u đã phát triển vào lớp dưới niêm mạc hoặc lớp cơ của thành trực tràng. Tuy nhiên, tế bào ung thư vẫn chưa lan đến hạch bạch huyết và chưa có dấu hiệu di căn xa.

Ung thư trực tràng giai đoạn 2

Ở giai đoạn này, khối u tiếp tục phát triển và có thể xuyên qua thành trực tràng hoặc xâm lấn các mô lân cận. Dù vậy, ung thư vẫn chưa lan đến các hạch bạch huyết vùng và chưa di căn đến các cơ quan khác.

Ung thư trực tràng giai đoạn 3

Tế bào ung thư đã lan đến các hạch bạch huyết gần trực tràng nhưng chưa di căn xa. Kích thước khối u có thể lớn hơn và mức độ xâm lấn tại chỗ cũng thường nghiêm trọng hơn so với các giai đoạn trước.

Ung thư trực tràng giai đoạn 4

Đây là giai đoạn tiến triển nặng nhất, khi tế bào ung thư đã di căn đến các cơ quan ở xa như gan, phổi hoặc những vị trí khác trong cơ thể. Kích thước khối u nguyên phát và số lượng hạch bạch huyết bị ảnh hưởng có thể khác nhau ở từng người bệnh.

Phân loại ung thư trực tràng theo hệ thống SEER

Bên cạnh hệ thống phân giai đoạn truyền thống, Chương trình Giám sát, Dịch tễ học và Kết quả cuối cùng (SEER) của Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ cũng chia ung thư trực tràng thành ba nhóm chính:

• Giai đoạn khu trú (Localized): Tương ứng với giai đoạn 0 và 1, khi khối u còn giới hạn trong trực tràng và chưa lan đến hạch bạch huyết.

• Giai đoạn tại vùng (Regional): Tương ứng với giai đoạn 2 và 3, khi ung thư đã xâm lấn sâu hơn vào thành trực tràng hoặc lan đến các hạch bạch huyết lân cận nhưng chưa di căn xa.

• Giai đoạn di căn xa (Distant): Tương ứng với giai đoạn 4, khi tế bào ung thư đã lan đến các cơ quan hoặc mô ở xa vị trí khởi phát.

Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị, tăng tỷ lệ sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Vì vậy, tầm soát định kỳ và thăm khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường là yếu tố rất quan trọng trong phòng ngừa và kiểm soát ung thư trực tràng.

Tiên lượng của ung thư trực tràng

Tiên lượng ung thư trực tràng phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và mức độ đáp ứng với phương pháp điều trị. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, tiên lượng của bệnh ở từng giai đoạn được ghi nhận như sau:

• Giai đoạn khu trú (Localized): Ung thư chỉ giới hạn trong trực tràng, tỷ lệ sống khoảng 91%.

• Giai đoạn tại vùng (Regional): Ung thư đã lan đến các hạch bạch huyết lân cận, tỷ lệ sống khoảng 74%.

• Giai đoạn di căn xa (Distant): Ung thư đã lan đến các cơ quan ở xa, tỷ lệ sống khoảng 17%.

Ở giai đoạn di căn xa, mục tiêu điều trị chủ yếu là kiểm soát các triệu chứng của bệnh, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Yếu tố nguy cơ và nguyên nhân ung thư trực tràng

Nguyên nhân chính

Ung thư trực tràng không có một nguyên nhân duy nhất mà phát sinh từ sự kết hợp của nhiều yếu tố nguy cơ. Các yếu tố phổ biến nhất bao gồm sự hình thành các polyp tiền ung thư trong thời gian dài, di truyền, tuổi tác, cùng các thói quen sống và chế độ dinh dưỡng không lành mạnh.

Một số đột biến ở các gen như APC, KRAS và TP53 được ghi nhận có liên quan đến quá trình phát sinh bệnh. Dưới tác động của những đột biến này, polyp tuyến có thể tiến triển thành ung thư trong nhiều năm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Yếu tố nguy cơ

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư trực tràng, bao gồm:

• Tuổi trên 50: Nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi do sự tích lũy các đột biến gen theo thời gian.

• Polyp trực tràng: Polyp tuyến không được phát hiện và điều trị có thể tiến triển thành ung thư sau nhiều năm.

• Tiền sử gia đình: Người có người thân mắc ung thư đại trực tràng hoặc mang yếu tố di truyền có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

• Chế độ ăn không lành mạnh: Ăn nhiều thịt đỏ, chất béo bão hòa và ít chất xơ làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc trực tràng.

• Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia: Làm tăng stress oxy hóa và gây tổn thương DNA của tế bào.

• Bệnh viêm ruột mạn tính: Các bệnh như Crohn hoặc viêm loét đại tràng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ ác tính hóa.

• Thừa cân, béo phì và ít vận động: Gây rối loạn chuyển hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của tế bào ung thư.

Việc chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ, duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ giúp giảm nguy cơ mắc ung thư trực tràng cũng như phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

Dấu hiệu ung thư trực tràng

Ung thư trực tràng có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau, trong đó một số dấu hiệu xuất hiện sớm và dễ nhận biết. Người bệnh cần chú ý theo dõi những thay đổi bất thường của cơ thể để thăm khám và phát hiện bệnh kịp thời. Dưới đây là một số dấu hiệu của ung thư trực tràng thường gặp.

Thay đổi thói quen đại tiện

Một trong những dấu hiệu thường gặp của ung thư trực tràng là sự thay đổi trong thói quen đi tiêu. Người bệnh có thể gặp tình trạng táo bón, tiêu chảy hoặc luôn có cảm giác muốn đi đại tiện dù đã đi nhiều lần nhưng vẫn không cảm thấy đi hết phân.

Phân có hình dạng bất thường

Sự thay đổi về kích thước và hình dạng phân cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo dấu hiệu ung thư trực tràng giai đoạn 1. Khi khối u phát triển trong lòng trực tràng, phân có thể bị chèn ép và trở nên nhỏ, dẹt. Nếu phân có hình dạng mảnh như bút chì hoặc dẹt như lá lúa kéo dài, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân chính xác.

Chảy máu hậu môn

Đi ngoài ra máu là triệu chứng thường gặp ở người mắc ung thư trực tràng. Máu có thể xuất hiện dưới dạng máu đỏ tươi, nhỏ giọt hoặc lẫn trong phân kèm chất nhầy. Tuy nhiên, tình trạng này cũng có thể gặp ở các bệnh lý lành tính như bệnh trĩ hoặc nứt hậu môn. Điểm khác biệt là chảy máu do ung thư trực tràng thường đi kèm chất nhầy, vì vậy cần được thăm khám để xác định nguyên nhân cụ thể.

Mệt mỏi, suy nhược cơ thể

Người mắc ung thư trực tràng có thể thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, thiếu sức sống và suy nhược. Tình trạng này có thể liên quan đến việc mất máu qua phân hoặc mất nước do tiêu chảy kéo dài. Dù đã nghỉ ngơi đầy đủ, người bệnh vẫn cảm thấy kiệt sức và thể trạng suy giảm nhanh chóng.

Giảm cân không rõ nguyên nhân

Sụt cân bất thường cũng là một trong những dấu hiệu bị ung thư trực tràng. Người bệnh có thể giảm cân đáng kể dù không thực hiện chế độ ăn kiêng hay tập luyện giảm cân. Tình trạng này không chỉ xuất hiện ở ung thư trực tràng mà còn có thể liên quan đến các bệnh ung thư khác của đường tiêu hóa.

Rối loạn tiêu hóa kéo dài

Các rối loạn tiêu hóa kéo dài cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư trực tràng. Sự hiện diện của khối u trong trực tràng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa, gây ra các triệu chứng như chướng bụng, khó tiêu, buồn nôn, nôn hoặc ợ hơi kéo dài.

Đau bụng

Đau bụng là một trong những triệu chứng có thể gặp ở người mắc ung thư trực tràng. Khi khối u phát triển, người bệnh có thể xuất hiện những cơn đau bụng kéo dài với mức độ khác nhau, từ âm ỉ, mơ hồ đến đau dữ dội, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Dấu hiệu ung thư lan rộng

Trong trường hợp ung thư trực tràng đã di căn đến các cơ quan khác như gan hoặc phổi, người bệnh có thể xuất hiện thêm các triệu chứng liên quan đến vị trí di căn. Một số dấu hiệu nhận biết ung thư trực tràng thường gặp gồm vàng da, cảm giác đau tức vùng gan, ho kéo dài hoặc khó thở. Những biểu hiện này có thể cho thấy bệnh đã tiến triển sang giai đoạn muộn hơn.

Các biến chứng của ung thư trực tràng

Ung thư trực tràng có thể gây ra nhiều biến chứng khác nhau trong quá trình tiến triển của bệnh. Các biến chứng này có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời, với mức độ nghiêm trọng khác nhau tùy thuộc vào tình trạng của từng người bệnh.

Tắc ruột

Khi khối u phát triển lớn, lòng trực tràng có thể bị chèn ép hoặc bít tắc một phần hay hoàn toàn. Tình trạng này gây đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn, đồng thời người bệnh không thể đi đại tiện hoặc trung tiện.

Xuất huyết tiêu hóa

Khối u có thể gây chảy máu trong đường tiêu hóa dưới dạng âm thầm hoặc từng đợt. Tình trạng mất máu kéo dài dễ dẫn đến thiếu máu, khiến người bệnh mệt mỏi, suy nhược và trong một số trường hợp có thể cần truyền máu.

Thủng ruột

Khi tế bào ung thư xâm lấn sâu vào thành ruột, nguy cơ thủng ruột có thể xảy ra. Đây là biến chứng nghiêm trọng gây viêm phúc mạc và đe dọa tính mạng, cần được phẫu thuật cấp cứu kịp thời.

Di căn xa

Ung thư trực tràng có khả năng lan đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể như gan, phổi hoặc xương. Trong đó, di căn gan là biến chứng thường gặp nhất, có thể gây đau bụng, vàng da và suy giảm chức năng gan.

Viêm tắc tĩnh mạch

Người mắc ung thư trực tràng có nguy cơ hình thành cục máu đông cao hơn bình thường. Điều này có thể dẫn đến tắc tĩnh mạch sâu hoặc thuyên tắc phổi, gây các triệu chứng như đau ngực và khó thở.

Nhiễm trùng và áp xe

Khối u hoặc các tổn thương quanh vùng trực tràng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây viêm nhiễm và hình thành áp xe. Đây là yếu tố khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn.

Biến chứng sau điều trị

Một số phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị có thể gây ra các tác dụng không mong muốn. Người bệnh có thể gặp các vấn đề như tiêu chảy, đau bụng, rối loạn đại tiện, hẹp trực tràng hoặc ảnh hưởng đến chức năng sinh dục.

Phương pháp chẩn đoán ung thư trực tràng

Để chẩn đoán ung thư trực tràng, bác sĩ có thể chỉ định nhiều phương pháp khác nhau nhằm xác định vị trí, kích thước cũng như mức độ lan rộng của khối u.

Nội soi trực tràng

Đây là phương pháp quan trọng trong chẩn đoán ung thư trực tràng. Thông qua nội soi, bác sĩ có thể quan sát trực tiếp bên trong trực tràng và đại tràng để phát hiện polyp, khối u hoặc các tổn thương bất thường khác.

Xét nghiệm DNA trong phân

Phương pháp này giúp phát hiện các đoạn DNA bất thường từ polyp hoặc khối u có trong phân. Kết quả xét nghiệm có thể hỗ trợ phát hiện các tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư ngay cả khi chưa xuất hiện tình trạng máu trong phân.

Chụp CT-Scan và MRI

Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh này giúp đánh giá mức độ phát triển của khối u, đồng thời xác định tình trạng di căn đến gan, phổi hoặc các cơ quan khác.

Siêu âm ổ bụng và chụp X-quang

Những phương pháp này được sử dụng để khảo sát vùng ổ bụng, phát hiện các bất thường và hỗ trợ quá trình chẩn đoán ung thư trực tràng.

Sinh thiết

Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể lấy mẫu mô để phân tích. Sinh thiết là phương pháp có giá trị quan trọng trong việc xác định loại tế bào ung thư và đánh giá giai đoạn bệnh.

Xét nghiệm dấu ấn ung thư CEA

Xét nghiệm này chủ yếu được dùng trước điều trị để đánh giá tiên lượng, theo dõi đáp ứng điều trị và phát hiện tái phát sau phẫu thuật, theo dõi hiệu quả điều trị và phát hiện nguy cơ tái phát sau điều trị.

Phương pháp điều trị ung thư trực tràng

Do trực tràng nằm trong không gian hẹp của khung chậu và có nguy cơ tái phát tại chỗ tương đối cao, xạ trị trước phẫu thuật (hóa – xạ trị tân bổ trợ) thường được áp dụng nhằm thu nhỏ kích thước khối u và tăng khả năng phẫu thuật triệt để.

Sau đó, tùy thuộc vào vị trí, kích thước và mức độ xâm lấn của khối u, bác sĩ sẽ chỉ định cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ trực tràng. Trong trường hợp phải cắt toàn bộ trực tràng, người bệnh có thể được tạo hậu môn nhân tạo trên thành bụng.

Sau phẫu thuật, căn cứ vào tình trạng sức khỏe, mức độ xâm lấn và khả năng di căn của bệnh, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp điều trị hỗ trợ.

Hóa trị

Hóa trị sử dụng các loại thuốc nhằm tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại. Phương pháp này có thể được áp dụng trước phẫu thuật để làm giảm kích thước khối u hoặc sau phẫu thuật để hạn chế nguy cơ tái phát.

Xạ trị

Xạ trị sử dụng tia X năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư hoặc thu nhỏ khối u trước phẫu thuật. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể kết hợp hóa trị và xạ trị nhằm nâng cao hiệu quả điều trị.

Liệu pháp nhắm trúng đích

Đây là phương pháp tác động trực tiếp vào các tế bào ung thư, giúp hạn chế ảnh hưởng đến các tế bào khỏe mạnh. Liệu pháp này thường được chỉ định cho bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn hoặc đã di căn và thường cần thực hiện xét nghiệm gen trước khi điều trị.

Liệu pháp miễn dịch

Liệu pháp miễn dịch sử dụng các thuốc như Nivolumab hoặc Pembrolizumab để kích thích hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư. Phương pháp này thường được áp dụng cho bệnh nhân có yếu tố di truyền hoặc bệnh đã tiến triển, tái phát.

Chăm sóc giảm nhẹ

Đối với bệnh nhân ở giai đoạn cuối, chăm sóc giảm nhẹ là hướng điều trị nhằm giảm đau, kiểm soát triệu chứng, đồng thời hỗ trợ về dinh dưỡng và tâm lý để cải thiện chất lượng cuộc sống.

Cách chăm sóc bệnh nhân ung thư trực tràng

Chăm sóc bệnh nhân ung thư trực tràng cần tập trung vào chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt phù hợp nhằm hỗ trợ quá trình điều trị, cải thiện sức khỏe tổng thể và hạn chế các tác dụng phụ do bệnh hoặc thuốc gây ra. Người bệnh nên lựa chọn các thực phẩm dễ tiêu hóa, đồng thời hạn chế những thực phẩm có thể gây kích ứng hoặc làm nặng thêm các rối loạn tiêu hóa.

Bên cạnh chế độ ăn uống, người bệnh cần được nghỉ ngơi đầy đủ, duy trì tinh thần thoải mái và tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ. Việc theo dõi cân nặng, tình trạng tiêu hóa cũng như tầm soát ung thư định kỳ có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh kế hoạch chăm sóc khi cần thiết. 

Khi nào cần thăm khám y tế?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá kịp thời khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đau bụng, ợ hơi, ợ chua, đi ngoài nhiều lần hoặc thay đổi thói quen đại tiện như tiêu chảy, táo bón kéo dài.

• Chảy máu khi đi vệ sinh hoặc phát hiện máu lẫn trong phân.

• Sụt cân nhanh mà không rõ nguyên nhân.

• Đau bụng dữ dội kèm theo mệt mỏi, sốt, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn.

• Đau tức ngực, khó thở, chóng mặt nghiêm trọng, mất ý thức hoặc chảy máu nhiều khi đi đại tiện.

• Những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên khám sức khỏe và thực hiện tầm soát định kỳ theo chỉ định của bác sĩ.

Biện pháp phòng ngừa ung thư trực tràng

Để giảm nguy cơ mắc ung thư trực tràng, mỗi người nên chủ động xây dựng lối sống lành mạnh và duy trì các thói quen có lợi cho sức khỏe.

• Tăng cường bổ sung rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần ăn hằng ngày nhằm cung cấp chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa. Một số thực phẩm được khuyến khích gồm cải xanh, bông cải xanh, cải bó xôi, cam, bưởi, dâu tây, gạo lứt,...

• Hạn chế tiêu thụ thịt đỏ và các loại thực phẩm chế biến sẵn.

• Ưu tiên các nguồn protein lành mạnh như thịt gà, cá hồi, cá thu và các thực phẩm giàu dinh dưỡng khác.

• Uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và sức khỏe tổng thể.

• Duy trì cân nặng ở mức hợp lý, tránh tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

• Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày hoặc điều chỉnh thời gian vận động phù hợp với thể trạng. Các hình thức vận động nhẹ nhàng như đi bộ, chạy bộ hoặc yoga là những lựa chọn phù hợp.

• Xây dựng lối sống khoa học, hạn chế hoặc từ bỏ thuốc lá và rượu bia.

• Giữ tinh thần thoải mái, lạc quan, hạn chế căng thẳng kéo dài. Có thể áp dụng các phương pháp thư giãn như thiền, yoga, hít thở sâu, nghe nhạc hoặc đọc sách.

• Thực hiện khám sức khỏe và tầm soát ung thư định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ để phát hiện sớm các bất thường và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu ung thư trực tràng và chủ động thăm khám khi có biểu hiện bất thường là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng bệnh. Nếu có nhu cầu tầm soát hoặc kiểm tra sức khỏe tiêu hóa, người bệnh nên lựa chọn các cơ sở y tế chuyên khoa uy tín như Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương để được tư vấn và đánh giá phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.