Hướng dẫn phòng ngừa ung thư gan hiệu quả

Để phòng ngừa ung thư gan hiệu quả, mỗi người cần hiểu rõ các yếu tố nguy cơ và chủ động thay đổi thói quen sống hàng ngày. Bệnh lý này thường tiến triển âm thầm, khi biểu hiện triệu chứng thì đã ở giai đoạn muộn gây khó khăn lớn cho việc phục hồi sức khỏe. Hiện nay, Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương đang cung cấp các gói khám tầm soát định kỳ, giúp đánh giá chức năng gan và phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường ngay từ đầu.

Ung thư gan là bệnh gì?

Ung thư gan là bệnh lý ác tính hình thành khi các tế bào tại gan phát triển bất thường, nhân lên mất kiểm soát và tạo thành khối u. Gan đảm nhận nhiều chức năng quan trọng trong cơ thể như lọc máu, đào thải độc tố, chuyển hóa chất dinh dưỡng và sản xuất mật phục vụ tiêu hóa. Sự xuất hiện của khối u làm tổn thương mô gan, suy giảm chức năng gan và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe toàn thân.

Dựa vào nguồn gốc phát sinh tế bào ung thư, bệnh được chia thành hai nhóm chính:

• Ung thư gan nguyên phát: Khối u ác tính khởi phát từ chính các tế bào tại gan. Trong đó, ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) là thể phổ biến nhất (chiếm khoảng 80 – 90% các ca bệnh), bên cạnh các dạng ít gặp hơn như ung thư đường mật trong gan và u nguyên bào gan.

• Ung thư gan thứ phát: Tế bào ung thư bắt đầu từ các cơ quan khác trong cơ thể (như dạ dày, đại trực tràng, phổi, vú) rồi di căn đến gan thông qua đường máu hoặc hệ màng mạch.

Ung thư gan nguy hiểm như thế nào?

Tại Việt Nam, ung thư gan là một trong những ung thư có gánh nặng bệnh tật lớn. Theo GLOBOCAN 2022, Việt Nam ghi nhận khoảng 24.502 ca ung thư gan mới mắc và 23.333 ca tử vong. Ung thư gan đứng thứ hai về số ca mắc mới nhưng đứng đầu về số ca tử vong trong các bệnh ung thư tại Việt Nam. Đây là bệnh lý ác tính đặc biệt nguy hiểm bởi những lý do sau:

• Diễn tiến âm thầm, khó phát hiện sớm: Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không bộc lộ triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ có các biểu hiện mờ nhạt như mệt mỏi, chán ăn, chướng bụng nhẹ. Người bệnh rất dễ nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường.

• Tiên lượng sống giảm mạnh khi phát hiện muộn: Đa số bệnh nhân chỉ đến khám khi cơ thể đã xuất hiện dấu hiệu rõ như vàng da, vàng mắt, sút cân nhanh, đau hạ sườn phải hoặc cổ trướng. Lúc này, khối u đã tiến triển lớn, xâm lấn hoặc di căn, làm giảm hiệu quả can thiệp và thu hẹp các phương án kiểm soát y khoa.

• Hủy hoại chức năng gan toàn diện: Khi tế bào ung thư phát triển rộng, mô gan lành bị chèn ép và xơ hóa, dẫn đến suy gan, rối loạn đông máu, tích tụ độc tố trong cơ thể và gây ra nhiều biến chứng đe dọa tính mạng.

Nguyên nhân gây ung thư gan

Ung thư gan hình thành khi các tế bào gan bị biến đổi gen và nhân lên bất bình thường. Quá trình này thường liên quan đến các yếu tố gây viêm mạn tính và xơ hóa mô gan kéo dài.

• Nhiễm virus viêm gan mạn tính: Nhiễm virus viêm gan B (HBV) hoặc viêm gan C (HCV) mạn tính là tác nhân hàng đầu. Viêm mạn tính kéo dài do virus phá hủy tế bào gan, thúc đẩy quá trình xơ hóa và gia tăng nguy cơ đột biến gen.

• Xơ gan: Hầu hết các ca ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) phát triển trên nền mô gan bị xơ. Tình trạng xơ gan do bất kỳ nguyên nhân nào cũng làm biến đổi cấu trúc tế bào và suy giảm chức năng gan.

• Lạm dụng rượu bia: Tiêu thụ lượng cồn lớn trong thời gian dài khiến độc tố acetaldehyde tích tụ, gây viêm gan do rượu và đẩy nhanh tiến trình xơ hóa.

• Phơi nhiễm độc tố Aflatoxin: Aflatoxin do nấm mốc Aspergillus sản sinh trong các loại ngũ cốc, hạt (lạc, ngô, gạo) bảo quản kém là chất độc hóa học có khả năng trực tiếp gây đột biến gen tại gan.

• Bệnh gan nhiễm mỡ và rối loạn chuyển hóa: Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD/MASLD), béo phì, tiểu đường type 2 và kháng insulin tạo môi trường viêm mạn tính, làm gia tăng nguy cơ xơ hóa và tiến triển thành ung thư.

• Yếu tố di truyền và bệnh lý hiếm gặp: Bệnh tích tụ sắt trong mô (hemochromatosis), thiếu hụt alpha-1 antitrypsin hoặc tiền sử gia đình có người mắc ung thư gan cũng làm tăng tần suất xuất hiện bệnh.

9 cách phòng ngừa ung thư gan hiệu quả

Bảo vệ lá gan khỏi các tác nhân gây hại đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ nhiều phương pháp. Xây dựng thói quen sống lành mạnh, chủ động dự phòng nhiễm trùng và theo dõi y tế giúp giảm thiểu tối đa các yếu tố nguy cơ gây tổn thương gan mạn tính trong cộng đồng.

1. Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh

Tiêm đủ liệu trình vắc xin viêm gan B theo khuyến cáo của Bộ Y tế giúp cơ thể tạo lượng kháng thể bảo vệ bền vững, ngăn chặn nguy cơ nhiễm trùng, xơ gan và ung thư gan. Vắc xin được khuyến cáo cho tất cả trẻ sơ sinh, trẻ em và người trưởng thành chưa có miễn dịch. Người dân nên tìm hiểu tiêm phòng viêm gan B ở đâu đạt chuẩn y khoa để đảm bảo an toàn.

Vắc xin viêm gan B giúp giảm nguy cơ ung thư gan liên quan HBV, nhưng không phòng được các nguyên nhân khác như viêm gan C, rượu bia, gan nhiễm mỡ hay aflatoxin.

2. Điều trị và kiểm soát hiệu quả bệnh lý gan mạn tính

Đối với người đã nhiễm virus viêm gan B hoặc viêm gan C, việc tuân thủ kế hoạch theo dõi và điều trị từ bác sĩ chuyên khoa giúp kiểm soát tải lượng virus, giảm tình trạng viêm mạn tính và ngăn ngừa tiến triển thành xơ gan. Ngoài ra, bệnh nhân mắc gan nhiễm mỡ, tiểu đường type 2 hoặc hội chứng chuyển hóa cũng cần kiểm soát tốt bệnh nền để bảo vệ mô gan.

3. Phòng tránh lây nhiễm virus qua đường máu và tình dục

Do viêm gan C chưa có vắc xin phòng ngừa và viêm gan B có khả năng lây truyền cao qua đường máu, dịch tiết, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức phòng tránh:

• Không dùng chung bơm kim tiêm, dụng cụ xăm mình chưa vô trùng.

• Không dùng chung các vật dụng cá nhân dễ gây trầy xước như dao cạo râu, bàn chải đánh răng, kềm cắt móng.

• Thực hiện quan hệ tình dục an toàn và sử dụng biện pháp bảo vệ.

4. Tránh thực phẩm nấm mốc và hóa chất độc hại

• Loại bỏ thực phẩm hư hỏng: Ngũ cốc, các loại hạt (ngô, lạc, đậu) bảo quản kém dễ sinh nấm mốc chứa aflatoxin — một độc tố cực mạnh gây tổn thương gen và tăng nguy cơ ung thư gan. Bạn nên loại bỏ hoàn toàn thực phẩm đã đổi màu, chướng khí hoặc có mùi lạ.

• Hạn chế tiếp xúc hóa chất: Người làm việc trong môi trường công nghiệp cần sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ lao động để tránh phơi nhiễm trực tiếp với hóa chất độc hại như vinyl chloride hay arsenic.

5. Chế độ ăn bảo vệ tế bào gan

Chế độ ăn lành mạnh hỗ trợ duy trì chức năng chuyển hóa và bảo vệ màng tế bào gan trước độc tố.

• Rau xanh và trái cây tươi: Bông cải xanh, rau bina, cam, bưởi cung cấp lượng lớn chất chống oxy hóa, giúp trung hòa gốc tự do và ngăn chặn stress oxy hóa.

• Thực phẩm giàu Omega-3: Các loại cá béo như cá hồi, cá trích hỗ trợ giảm tình trạng viêm mạn tính, cải thiện chức năng gan.

• Thức ăn nguyên bản: Hạn chế đồ ăn chế biến sẵn, cắt giảm thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ, đường tinh luyện và muối nhằm giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.

6. Ngừng uống rượu bia và bỏ thuốc lá

• Ngừng tiêu thụ cồn: Cồn khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành acetaldehyde gây tổn thương trực tiếp mô gan, dẫn đến gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu và xơ gan.

• Bỏ hoàn toàn thuốc lá: Bỏ thuốc lá giúp giảm phơi nhiễm với nhiều chất gây ung thư và góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư gan.

7. Duy trì vận động thể chất và kiểm soát cân nặng

• Tập thể dục đều đặn: Rèn luyện thể lực 30 – 45 phút mỗi ngày (như đi bộ, bơi lội, đạp xe) giúp tăng cường quá trình trao đổi chất, nâng cao sức đề kháng và giảm tích tụ mỡ tại gan.

• Kiểm soát cân nặng lý tưởng: Duy trì chỉ số BMI hợp lý và kiểm soát vòng eo giúp phòng ngừa tình trạng béo phì và gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD/MASLD) — yếu tố nguy cơ dẫn đến xơ hóa gan.

8. Thận trọng khi sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng

Gan là cơ quan chuyển hóa chính của hầu hết các loại thuốc. Việc tự ý sử dụng thuốc tây, thuốc nam, thảo dược truyền miệng hoặc các sản phẩm detox/thải độc không rõ nguồn gốc có thể gây ngộ độc gan cấp tính hoặc mãn tính. Người bệnh chỉ nên sử dụng thuốc và thực phẩm bổ sung theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

9. Chủ động tầm soát và kiểm tra sức khỏe gan định kỳ

Theo dõi sức khỏe gan định kỳ giúp đánh giá chính xác chức năng gan và phát hiện sớm các tổn thương ngay từ giai đoạn đầu. Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao (như mắc viêm gan B, viêm gan C, xơ gan hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư gan), việc thăm khám và thực hiện các danh mục cận lâm sàng theo chỉ định bác sĩ là biện pháp tối ưu nhất để quản lý sức khỏe lá gan.

Những đối tượng cần ưu tiên tầm soát gan

Theo dõi sức khỏe chủ động giúp phát hiện sớm những biến đổi bất thường ở tế bào gan trước khi tiến triển thành khối u ác tính. Quá trình tầm soát ung thư đặc biệt mang lại giá trị cao đối với những người mang yếu tố nguy cơ, giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ tổn thương và đưa ra hướng kiểm soát kịp thời.

Nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh

Các nhóm nên được bác sĩ đánh giá nhu cầu tầm soát/giám sát ung thư gan gồm:

• Người bị xơ gan do bất kỳ nguyên nhân nào.

• Người nhiễm viêm gan B mạn tính.

• Người nhiễm viêm gan C mạn tính, đặc biệt nếu đã có xơ hóa gan/xơ gan.

• Một số người mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa có xơ hóa gan tiến triển (như béo phì, tiểu đường type 2, kháng insulin).

• Người có tiền sử gia đình ung thư gan hoặc nhiều yếu tố nguy cơ phối hợp.

Các danh mục chẩn đoán cận lâm sàng

Tầm soát/giám sát ung thư gan không áp dụng giống nhau cho tất cả mọi người; bác sĩ sẽ chỉ định theo nhóm nguy cơ.

Khách hàng tại khu vực Đồng Nai chủ động liên hệ đặt lịch khám trực tiếp tại Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương để thực hiện các danh mục chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm máu, giúp đánh giá chi tiết tình trạng sức khỏe lá gan.

Phương pháp điều trị ung thư gan

Lựa chọn phương án can thiệp y tế đối với ung thư gan phụ thuộc vào giai đoạn khối u, mức độ tổn thương của phần mô gan lành và tình trạng sức khỏe tổng quát của người bệnh. Bác sĩ chuyên khoa tại các bệnh viện sẽ chỉ định phương pháp phù hợp nhằm kiểm soát khối u và duy trì chức năng gan.

Phẫu thuật

• Phẫu thuật cắt phần gan chứa u: Áp dụng khi khối u có kích thước nhỏ, nằm ở vị trí thuận lợi và phần mô gan còn lại vẫn đảm bảo hoạt động chức năng tốt.

• Ghép gan: Phương pháp thay thế toàn bộ lá gan bị bệnh bằng gan lành từ người hiến tặng, phù hợp với bệnh nhân xơ gan nặng kèm khối u nhỏ chưa di căn.

Các biện pháp can thiệp tại chỗ

• Đốt sóng cao tần (RFA) hoặc vi sóng (MWA): Sử dụng nhiệt độ cao từ sóng vô tuyến hoặc vi sóng để phá hủy trực tiếp các tế bào ung thư trong khối u có kích thước nhỏ.

• Nút mạch hóa chất (TACE): Bác sĩ bơm hóa chất trực tiếp vào động mạch nuôi u, đồng thời tắc mạch máu này để cắt đứt nguồn nuôi dưỡng, khiến khối u hoại tử.

Liệu pháp toàn thân

• Liệu pháp nhắm mục tiêu: Sử dụng các nhóm thuốc tác động chính xác vào các phân tử hoặc tín hiệu tăng trưởng của tế bào ung thư, ngăn chặn sự hình thành mạch máu mới nuôi khối u.

• Liệu pháp miễn dịch: Kích thích hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể nhận diện và tiêu diệt các tế bào ung thư gan.

Xạ trị

• Xạ trị chiếu ngoài: Sử dụng tia năng lượng cao tập trung vào vị trí khối u để thu nhỏ kích thước hoặc giảm nhẹ triệu chứng.

• Xạ trị trong (SIRT): Bơm các hạt vi cầu phóng xạ trực tiếp vào động mạch gan để phát ra bức xạ tiêu diệt khối u tại chỗ, hạn chế ảnh hưởng đến mô lành xung quanh.

Phòng ngừa ung thư gan cần sự phối hợp đồng bộ từ việc duy trì lối sống khoa học, tiêm vắc xin đến kiểm soát các bệnh lý nền. Hơn hết, khám và theo dõi định kỳ ở đúng nhóm nguy cơ giúp tăng khả năng phát hiện ung thư gan ở giai đoạn sớm hơn, từ đó cải thiện cơ hội can thiệp. Hiện nay, Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương đang cung cấp các gói khám tầm soát định kỳ, giúp đánh giá chức năng gan và phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường ngay từ đầu. Liên hệ ngay Phòng khám Đa khoa Nguyên Phương để đặt lịch thực hiện các xét nghiệm đánh giá chức năng gan và tầm soát sức khỏe định kỳ.

Có thể bạn quan tâm:

• 9 dấu hiệu ung thư gan giai đoạn đầu dễ nhận biết

• Ung thư gan có lây không? Giải đáp y khoa và cách phòng ngừa

• Giải đáp chi tiết: Bệnh ung thư gan có di truyền không?